CHƯƠNG 4: GIẤC MỘNG “BÌNH NAM” DANG DỞ THƯỢNG TƯỚNG QUÂN ĐÃ VỘI VỀ TRỜI

 Hòa hoãn với Hoàng Ngũ Phúc, Nguyễn Nhạc sai Nguyễn Huệ cầm quân vào đánh Nguyễn Ánh. Chỉ một thời gian ngắn, quân Tây Sơn đã bẻ gãy sức kháng cự của nhà Nguyễn. Nguyễn Ánh núng thế phải bỏ thành Gia Định lui vào giữ mấy tỉnh cực nam. Nguyễn Huệ mở rộng cương thổ nhà Tây Sơn đến giáp sông Tiền. Tin thắng trận dồn dập bay về. Bùi Thế Đạt thấy việc trù liệu của chủ tướng Hoàng Ngũ Phúc thật chính xác. Đạt cho viên thủ lệnh đi gấp ra Phú Xuân đón đại quân và ra lệnh sẵn sàng xuất binh. Việp Quận công lấy cớ vào giúp Tây Sơn truy bắt Nguyễn Ánh. Đến Châu Ổ hội quân với Bùi Thế Đạt, Phúc cùng bộ tướng tìm kế đâm dao sau lưng Nguyễn Nhạc. Ba vạn quân triều đình đóng trại liên tiếp mấy dặm dọc phòng tuyến. Sức tưởng có thể gạt phăng Tây Sơn xuống biển. Ngày đêm Bùi Thế Đạt cho quân do thám thành Quy Nhơn. Hoàng Ngũ Phúc sai người đem thư vào chúc mừng Nguyễn Nhạc. Nhưng việc chính dò la đường sá và ghi nhớ các chốt bố phòng của quân Tây Sơn. Phúc muốn nhân lúc Nguyễn Huệ chưa kịp đem quân về sẽ dùng lực lượng lớn ào vào chiếm lấy Quy Nhơn, bắt Nguyễn Nhạc. Nguyễn Huệ ra tới nơi thì quân sĩ vừa qua chiến trận cũng mệt mỏi, thương tật không đủ sức chọi lại mấy vạn quân triều đình đang sung sức.

 Ý tưởng đó bám chặt trong đầu vị tướng già. Hoàng Ngũ Phúc đã mường tượng viễn cảnh vinh quang chưa từng có. Nhưng rồi người tính không lại với trời tính. Một thảm họa ngoài ý muốn bất ngờ ập xuống. Đúng vào thời kỳ khô hạn nhất. Trời miền Trung những ngày tháng nóng đổ lửa. Mấy vạn con người chen chúc trong một địa bàn chật chội. Nhánh sông Trà Bồng chảy qua Châu Ổ vừa là nơi lấy nước ăn uống, tắm giặt vừa chứa chất thải của lính đã nhanh chóng bị nhiễm độc nặng. Bệnh thương hàn bùng phát lan trong quân với tốc độ chóng mặt. Không cách nào chạy chữa kịp. Tiếp đó là bệnh tiêu chảy. Chỉ hai tuần, quân Lê – Trịnh lăn ra ốm. Số chết hàng ngàn. Số nhiễm bệnh còn nhiều gấp bội. Bệnh chồng bệnh đã đánh gục cả một đạo quân lớn. Có thể do lính Bắc Hà không hợp khí hậu, lạ nước. Có thể nguồn nước sông quá bẩn. Thức ăn nhanh chóng ôi thiu. Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc cũng cảm thấy cơ thể rã rời. Năm ấy Quận Việp đã bước sang tuổi sáu ba.

Đang chưa biết nên tiến lui ra sao thì Nguyễn Huệ kéo binh về. Những tên lính đem theo chiến thắng tới Châu Ổ, khiến thanh thế quân Tây Sơn cao ngút trời. Lính Tây Sơn bên kia phòng tuyến mừng chiến thắng thâu đêm. Tiếng trống, kèn. Tiếng hò reo làm quân Lê – Trịnh nháo nhác. Tin đồn không biết từ đâu lan ra, Nguyễn Huệ sắp đánh chiếm Châu Ổ. Tâm trạng chán ngán vì bệnh tật, lính triều đình nghe thế càng thêm kinh sợ. Biết tình thế lúc này không thể nuốt được nhà Tây Sơn. Hoàng Ngũ Phúc họp các tướng. Việp Quận công buồn rầu nói:

– Mọi toan tính của ta trước đây đều đúng, nhưng trời hại ta.

– Giờ chủ tướng định liệu thế nào?

– Khí thế Tây Sơn đang rất cao, thật khó trị. Lúc này quân ta chỉ đủ sức giữ lấy phòng tuyến Châu Ổ. Chờ cho dịch bệnh qua đi, rồi tính tiếp. Đây là ranh giới cương thổ mới của nhà Lê với Tây Sơn. Ta giao phó tướng Bùi Thế Đạt thay ta cầm đại quân trấn giữ.

Bùi Thế Đạt thưa:

– Hạ tướng tuân lệnh. Song xin chủ tướng xác định cho mối quan hệ với Tây Sơn để yên lòng quân.

– Đúng thế, ta sẽ cho người đem vàng, lụa vào Quy Nhơn khao quân. Có thư nhắc lại mối giao kết trước đây. Ta tin Nguyễn Nhạc còn củng cố thành Gia Định và các vùng đất vừa chiếm được, hắn chưa thể nhòm ngó ra mạn bắc.

Lường Thư Nhạn nói:

– Nguyễn Nhạc vốn là người không có tham vọng lấy Bắc Hà, nhưng theo tiểu tướng ta cần hết sức đề phòng Nguyễn Huệ. Đó là một con người không thể xem thường.

Hoàng Ngũ Phúc hỏi:

– Ai có ý kiến gì nữa?

Tham quân Nguyễn Hữu Chỉnh thưa:

– Tôi cùng suy nghĩ với tướng Lường Thư Nhạn. Trong ba anh em nhà Tây Sơn, Nguyễn Huệ là kẻ có tham vọng lớn. Lại rất giỏi dùng binh. Chuyến đi vừa rồi của tiểu nhân vào Quy Nhơn qua trò chuyện thấy Nguyễn Huệ mới là kẻ khiến triều đình ta phải để mắt tới.

Hoàng Ngũ Phúc nói chậm rãi:

– Tất nhiên ta không thể lơ là Tây Sơn. Nhưng việc xác định cương thổ, tính mối bang giao với Tây Sơn là việc của hoàng thượng và chúa thượng. Quân ta đặt chân vào đến đây cũng đã làm được một việc chưa từng có. Trước mắt giữ cho vững phòng tuyến Châu Ổ này. Vẽ lại họa đồ. Thay quân khỏe cho quân ốm, yếu. Ta nhắc lại, thời gian trước mắt quân Tây Sơn chưa chủ động đối đầu với chúng ta. Vì thế phải tranh thủ lúc còn hòa hoãn này mà củng cố lực lượng.

Bùi Thế Đạt thưa:

– Kính xin chủ tướng an lòng. Ngài hãy về Phú Xuân nghỉ ngơi. Hạ tướng mong mọi việc về bổ trật, khen thưởng, giải quyết hậu sự cho quân sĩ phải làm thật chu toàn để yên lòng quân.

– Việc ấy ta đã giao cho tham quân Nguyễn Hữu Chỉnh. Chiến công to lớn này là xương máu, công sức của hàng vạn tướng sĩ. Triều đình sẽ không bao giờ quên họ.

Hoàng Ngũ Phúc lui về Phú Xuân. Chỉnh đốn binh mã. Những người ốm yếu, thương tật đưa ra Bắc. Lại lệnh cho Hoàng Đình Bảo từ Nghệ An ra kinh thành bẩm báo mọi việc lên chúa Trịnh Sâm, xin đổi quân khỏe, bổ sung vũ khí và các việc quân cơ. Mấy tháng sau đó tình hình tạm ổn. Nhà Tây Sơn cũng không động binh. Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc dự định cuối xuân tiết trời mát mẻ, quân sĩ lại sức, việc tranh đoạt với Tây Sơn sẽ được khới lại. Nhưng rồi những ngày cận tết Bính Thân, Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc nghe trong mình yếu mệt nhiều. Hình như tuổi già không cho phép ông thực hiện những điều mình muốn. Việp Quận công gọi phó tướng Bùi Thế Đạt ra Phú Xuân và họp các tướng. Phúc giao toàn quyền chỉ huy quân đội cho Bùi Thế Đạt. Cử người cai quản thành Phú Xuân. Hoàng Ngũ Phúc sai Lường Thư Nhạn lấy năm trăm quân đưa mình ra Đông Kinh dưỡng bệnh.

Qua hết địa phận Thuận Hóa, Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc không đủ sức cưỡi ngựa nữa. Ông phải nằm cáng. Lính thay nhau phục dịch rất vất vả. Vậy mà vừa đến bờ nam sông Gianh, tự dưng Quận Việp thấy mình khỏe lại. Tâm trạng thơ thới. Phúc lệnh dừng chân. Chọn thế đất đẹp, đóng trại. Hoàng Ngũ Phúc muốn nghỉ lại một đêm bên bờ con sông lịch sử này. Trại của chủ tướng họ Hoàng nằm ở thế đất cao, mở rộng cửa nhìn ra dòng sông Gianh vào đúng tiết xuân. Đêm ấy trời đẹp, mặt nước lặng tờ, trong vắt như đựng cả trời sao sa xuống. Phía cửa biển, đèn trên các thuyền câu mực của dân chài như muôn vàn con mắt nhấp nháy thật vui mắt. Nhiều lúc không còn phân biệt được đâu là ánh đèn đâu là sao trời. Khung cảnh thật thanh bình. Dẫu chuyến ra quân này chưa bắt được Nguyễn Ánh, chưa diệt được nhà Tây Sơn, nhưng đã lập nên chiến công chưa từng có từ khi Nguyễn Hoàng chia cắt đất nước. Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc ngả người trên tấm ghế bố, tự cho phép mình thả lỏng, tâm trạng hả hê trước dòng sông chứng nhân sau gần hai trăm năm thù hận.

Vốn là người trọng chữ khiêm, từ khi tự nguyện “tịnh thân” thành thái giám, Hoàng Ngũ Phúc càng ít bầy tỏ tâm trạng mình. Dẫu thành công lớn trong nghiệp binh, quận Việp chưa bao giờ để lộ ra cái tự thị quá trớn. Nhưng lúc này, đêm nay Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc muốn chiêm nghiệm lại quãng đời đã qua. Hoàng Ngũ Phúc không còn nhớ nổi mình đã cầm quân đi đánh bao nhiêu trận. Chém đầu bao nhiêu tướng giặc. Những võ công lớn nhất mà triều đình vinh danh ông sau khi dẹp tan cuộc khởi loạn của Nguyễn Hữu Cầu, bắt sống thủ lĩnh nông dân Nguyễn Danh Phương, đập tan tàn quân nhà Mạc ở Thái Nguyên… so ra chả thấm gì với lần ra quân này. Cuộc phân tranh Trịnh – Nguyễn đã quá dài. Trải bao đời vua, chúa đã có vị tướng nào vượt qua được con sông tưởng như hiền hòa mà dậy sóng suốt hai trăm năm. Chỉ có ông mới vỗ yên dòng sông chia cắt này. Thu về cho triều đình thêm hàng trăm dặm đất. Mở rộng cương thổ nhà Lê qua cả đất Quảng Nam. Vậy đêm nay ông tự thưởng cho mình vị ngọt ngào của chiến thắng, niềm kiêu hãnh vinh quang. Và cả sự lựa chọn con đường tiến thân thật khác người. Cho dù đến nay ở chặng cuối cuộc đời, Hoàng Ngũ Phúc vẫn giữ trong lòng mình câu hỏi mang đầy mâu thuẫn: “Làm thế là lựa chọn đúng hay sai?”. “Sự thành đạt và niềm vui hạnh phúc trong cuộc sống là gì?”. Bản thân Hoàng Ngũ Phúc cũng chưa khi nào có thời gian nghĩ lại một cách tuần tự bước thăng trầm của đời mình. Mùi phù sa, mùi cỏ non tơ tiết xuân bủa quanh đưa ông vào giấc ngủ. Trong mơ, Phúc gặp lại cảnh ngày gặp cha nuôi Dương Thượng thư. Cuộc đời ông từ đó đi theo ngả khác. Bước tới nơi quyền quý, danh vọng mà trước đó ông không bao giờ dám nghĩ tới. Con đường ấy cũng ghim vào nơi sâu nhất trong tâm can ông nỗi buồn, tủi. Sự bất hạnh lớn lao. Ông đã phải quyết định một việc quá sức mình ở cái tuổi trẻ con ăn chưa no lo chưa tới. “Tịnh thân” hiến cả đời mình cho sự nghiệp phò tá triều đình, đền ơn xã tắc. Hoàng Ngũ Phúc nhớ mình đã phải tìm đọc rất nhiều sách để biết về cuộc sống của giới hoạn quan trong cung cấm. Để biết cách người ta biến một chàng trai bình thường thành kẻ vô hậu như thế nào. Lần đầu tiên ông hiểu thế nào là “giám sinh” và “giám lặt” trong giới hoạn quan.

Giám sinh là đứa con trai khi sinh ra không có bộ phận sinh dục hoặc cái bộ phận để phân định giới tính con trai ấy nó khác người. Lớn lên nó không có khả năng quan hệ tình dục. Thái giám xuất thân từ giới tự nhiên (giám sinh) là người may mắn nhất trong giới hoạn quan. Gia đình nào sinh con trai không có bộ phận sinh dục, thì chức sắc làng, tổng ấy phải lập tức bẩm báo lên triều đình. Bộ Lễ sẽ cử thái y tới khám, nếu đúng đứa trẻ ấy không có bộ phận sinh dục hoặc lớn lên không có khả năng quan hệ tình dục thì cha mẹ đứa bé được nuôi con đến năm mười ba tuổi. Sau đó đứa trẻ được đem vào cung dạy dỗ phép tắc, sung vào đội ngũ thái giám. Bố mẹ giám sinh ngoài bổng lộc hậu hĩnh còn được ban cho chức “Nhiêu phụ” và miễn thuế suốt đời. Cả làng được miễn thuế trong ba năm. Địa phương sinh ra giám sinh cũng được bổng lộc lớn. Chính vì sự ưu ái này mà người dân kháo nhau cố mà đẻ lấy đứa con không ra nam cũng chẳng ra nữ cho làng được nhờ. Còn lại phần tuyệt lớn thái giám trong cung vua, phủ chúa đều do tự nguyện cắt bỏ bộ phận sinh dục nam. Gọi là giám lặt. Thủ thuật cắt bỏ rất đau đớn và đối mặt cái chết. Việc ấy gọi là: “yêm cát”, “cung hình” hoặc “âm hình”. Có hai cách “yêm cát”. Cắt toàn bộ cụm dương vật và dịch hoàn. Cách này nhanh, sự đau đớn ngắn hơn. Nhưng chỗ kín ấy không khác gì phụ nữ. Cách thứ hai, giữ lại trên thân thể thái giám hình hài hay gọi là cái vỏ bộ phận sinh dục. Người chọn cách này sẽ phải chịu đau đớn gấp bội, kéo dài quá trình “yêm cát”. Thái y bóp nát hai tinh hoàn. Bóp nhiều lần cho nát hẳn. Mỗi lần như thế đau đớn tưởng có thể không tỉnh lại được. Tiếp theo là thắt ống dẫn tinh. Người chọn cách thứ hai này còn phải uống nhiều loại thuốc triệt sản sau đó.

 Hoàng Ngũ Phúc chọn cách thứ nhất. Cũng như các giám lặt khác, Phúc phải uống một loại thuốc gây mê cho đỡ đau. Song nỗi đau đớn vẫn rất cùng cực. Không thể tả bằng lời. Mỗi khi chạm vào kỷ niệm đó Phúc vẫn không khỏi rùng mình. Cả cụm dương vật, bìu dái chứa tinh hoàn bị cắt phăng. Một cái nút bằng kim loại được ấn vào đường tiểu. Thái y bịt chặt chỗ cắt bằng nhiều lượt giấy bản. Bên ngoài dùng vải băng lại. Thuốc mê vừa nhạt, họ đã bắt Phúc ngồi dậy đi quanh phòng với sự dìu đỡ của các hoạn quan trong mấy khắc. Mỗi bước chân, cơ thể lại như bị chém ngang. Khát nước và đói quặn ruột vẫn phải nhịn ăn uống trong ba hôm. Ngày thứ tư băng vải được mở ra. Máu đã ngưng chảy. Thái y tháo cái nút, đi đái được mới biết là thoát chết. Thái y đem bộ phận sinh dục rửa sạch bằng nước ớt hoặc hạt tiêu. Sau đó sát trùng ngâm trong nước tinh quế. Cuối cùng là sấy khô. Làm sao để giữ được hình dáng của nó. Không bị quắt queo, biến dạng. Hoàng Ngũ Phúc nhớ sau đó ít hôm, vị đại thái giám và cha nuôi Dương Quốc Cơ đã làm lễ chúc mừng cuộc “yêm cát” thành công. Họ trao cho Phúc một chiếc hộp sơn then. Phúc mở ra. Hai tay run run nâng cái phần cơ thể của mình. Nó được gọi là “bảo cụ”. Đại thái giám dặn dò Phúc cặn kẽ việc giữ gìn bảo cụ, không được để thất lạc. Hộp đựng bảo cụ luôn treo trên đầu giường.

Thái giám là những người được kề cận vua, chúa và các bậc quyền quý. Ăn sung mặc sướng, người thân họ hàng được ưu đãi lớn, nhưng cũng là người sống rất cô đơn. Bước chân vào giới hoạn quan là bước chân vào nơi tù ngục chung thân của chính mình. Tâm trạng họ như bị cầm cố. Không có gia đình. Không còn niềm vui, lạc thú của con người. Không còn gì để lo nghĩ, chia sẻ hoặc tâm sự. Họ bị xã hội coi là bất hiếu, không thể sinh con nối dõi tông đường. Sau khi chết, thái giám cũng bị coi là hồn ma cô quạnh. Ở nhiều nơi người ta không cho thái giám nằm chung nghĩa địa với người thường. Sinh phần thái giám quanh năm lạnh lẽo, thưa vắng khói hương. Việc giữ gìn “bảo cụ” tránh thất lạc liên quan đến một quan niệm về sự toàn thây. Sau khi thái giám qua đời, để được phép nhìn mặt cha, mẹ dưới suối vàng nhất thiết bộ phận sinh dục phải được khâu lại rồi mới khâm liệm đem chôn. Vì thế việc giữ gìn bảo cụ là vô cùng quan trọng.

Một đêm kỳ lạ. Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc thấy trong người vô cùng dễ chịu. Sông Gianh êm đềm. Nước thao thiết chảy. Bao nhiêu kỷ niệm của vị tướng quân lừng danh cũng thao thiết hiện về trong ký ức mơ màng. Hình như ông gặp lại cha mẹ mình. Về thăm quê hương nơi ông sinh ra. Cánh đồng thủa thơ bé ông gặp người cha nuôi Thượng thư Dương Quốc Cơ. Những gương mặt bạn bè thân thiết… Họ vẫy ông theo. Rồi cứ thế lịm đi. Bình Nam thượng tướng quân, Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc đêm ấy chọn bờ nam sông Gianh để về thần. Một lựa chọn không thể đắc ý hơn khi ông là vị tướng đầu tiên đưa quân đội triều đình Lê – Trịnh xóa bỏ ranh giới hận thù đàng Trong đàng Ngoài suốt 174 năm.

Trời sáng đã lâu mà trong lều của chủ tướng vẫn im ắng. Sự im ắng khác thường. Lường Thư Nhạn bước vào. Việp Quận công tắt thở trong tư thế nửa nằm nửa ngồi. Đôi mắt ông thanh thản nhìn dòng sông Gianh đã hừng ánh mật pha sắc đỏ. Hình như trên khóe môi ông còn vương nét cười mãn nguyện. Đó là nhằm ngày 17 tháng 1 năm Bính Thân (1776). Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc hưởng dương 64 tuổi trăng.

Tin Bình Nam thượng tướng quân Hoàng Ngũ Phúc qua đời khiến vua Lê Hiển Tông và chúa Trịnh Sâm rất đỗi bàng hoàng. Hoàng Đình Bảo con nuôi Việp Quận công lúc ấy chưa trở vào Nghệ An. Tĩnh Đô vương sai Hoàng Đình Bảo đem người đi gấp vào Bố Chính rước thi hài Hoàng Ngũ Phúc ra Đông Kinh. Trước khi khâm liệm, vị đại thái giám đích thân đứng làm chủ lễ hoàn thân cho Việp Quận công. Hoàng Đình Bảo chứng kiến việc thái y khâu lại bộ phận sinh dục cho cha. Tang lễ Việp Quân công Hoàng Ngũ Phúc theo bậc “Công”. Một đám ma rất to mà từ lâu lắm dân kinh thành mới chứng kiến. Nó chỉ kém một vài thủ tục so với tang ma chúa bậc “Vương”. Vua Cảnh Hưng và chúa Trịnh Sâm thân dẫn các quan viếng. Có lẽ chưa một đại thần nào ngoài hoàng tộc được ân huệ lớn như Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc. Tài năng quân sự, thân phận kỳ lạ và cái chết nhuốm mầu huyền hoặc của ông khiến cho cả cung vua phủ chúa đặc biệt tiếc thương.

Sau đám tang Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc là lễ vinh danh chiến thắng. Người dân Đông Kinh được một phen vui chơi tưng bừng. Cuộc nội chiến đàng Trong đàng Ngoài đã khép lại. Chiến thắng kỳ vĩ của triều đình Lê – Trịnh cùng tên tuổi Bình Nam thượng tướng quân Hoàng Ngũ Phúc lại được nhắc tới ở mọi nơi.