Bình Nam thượng tướng quân Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc sinh năm Quý Tỵ (1713) ở huyện Yên Dũng, Bắc Giang. Phúc lên năm tuổi thì cha đột ngột ngã bệnh chết. Nhà nghèo, mẹ phải nhờ người em trai nuôi Phúc. Từ nhỏ, Hoàng Ngũ Phúc đã bộc lộ là đứa trẻ hiếu động, thông minh, nhiều mẹo lạ. Thời gian ấy ở tổng Vân Cốc, Yên Dũng có dòng họ Dương rất thế lực. Một người con họ Dương là Thượng thư Dương Quốc Cơ, thống lĩnh quân đội triều đình Lê – Trịnh. Lần ấy trên đường về thăm quê, Dương Thượng thư thấy đám trẻ trâu đánh trận giả hò hét vang trời. Ông vui gặp lại những trò nghịch ngợm từ lúc trẻ thơ. Dương Thượng thư lệnh cho lính dừng lại xem bọn trẻ chơi đùa. Chúng chia hai phe, luồn trong bụi cây trên đồi. Đứa lặng lẽ bò dưới mép đường. Lại có nhóm phục kích “địch quân” sau mô đất. Dương Quốc Cơ nhận thấy lũ trẻ này chơi vui mà tỏ ra khá kỷ luật. Ngọn cờ lá chuối phất làm hiệu. Quân lá chuối ào ã tấn công khiến “địch quân” bất ngờ thất thủ. Thượng thư thích thú vỗ tay khen. Ông gọi đứa cầm đầu đám quân lá chuối. Hoàng Ngũ Phúc đến trình diện. Thằng bé mười một tuổi có ánh nhìn rất cương nghị. Đôi mắt sáng lanh lợi. Điều khiến ông kinh ngạc là Hoàng Ngũ Phúc đi đến đâu như có một vòng hào quang mầu hồng tựa đám mây che trên đầu. Dương Quốc Cơ nghĩ thằng bé này có điềm lạ, chắc sau này làm nên nghiệp lớn. Hỏi về bố mẹ và chuyện học hành của cậu, Dương Thượng thư ngỏ ý muốn nhận Phúc làm con nuôi. Tin bay về làng, cả nhà cậu ruột Phúc và người mẹ nghèo vô cùng mừng rỡ.
Thượng thư Dương Quốc Cơ đưa Phúc về Đông Kinh cho vào học môn tạo sĩ, khoa bác võ. Hoàng Ngũ Phúc rất sáng dạ. Lúc nào cũng đứng đầu lớp, đặc biệt về kiến thức quân sự. Năm mười bốn tuổi, Hoàng Ngũ Phúc đỗ đầu khóa học. Dương Quốc Cơ nghĩ: “Đã đến lúc giới thiệu con nuôi với chúa”. Nhưng dẫu có tài năng bẩm sinh, Phúc cũng khó được chúa để ý đến bởi xuất thân hèn mọn. Thời gian ấy trong cung vua, phủ chúa giới quan hoạn rất được sủng ái. Tiếng nói của hoạn quan chúa Trịnh Giang tin tưởng, nghe theo. Dương Thượng thư nhiều đêm suy nghĩ, trăn trở rồi ông quyết định thăm dò ý Hoàng Ngũ Phúc:
– Nay con đã đỗ đạt, trưởng thành, đến lúc đem tài trí và sức học của mình báo đáp triều đình.
– Thưa cha, con cũng suy nghĩ về điều đó. Cha đã cho con cuộc sống mới, cho con học hành, con muốn được phục vụ dưới trướng của cha ạ.
– Con nghĩ thế làm ta rất vui. Nhưng sự hiếu thảo của một tráng sĩ không phải ở dưới bóng của cha mình. Ta biết con có những khả năng đặc biệt. Con phải chứng tỏ tài năng đó bằng những việc làm đối với xã tắc.
– Dạ con chưa hiểu rõ ý cha ạ.
– Để đem tài năng ra thi thố với thiên hạ lúc này, phải được chúa biết đến yêu mến, tin cậy.
Phúc thưa:
– Bây giờ quanh chúa những người được tin cậy, giữ trọng quyền đều là các thái giám ạ.
– Đấy đấy, chính vì thế cha đã suy nghĩ từ lâu. Con đứng đầu kỳ thi võ vừa qua là điều kiện rất tốt để tâu lên chúa bổ trật. Nhưng xuất thân của con nghèo hèn, là cha nuôi nhưng ta cũng không giúp con được bao nhiêu. Vì thế ta nói con phải tự đứng trên đôi chân của mình.
– Con còn quá trẻ, đất nước lại đang lúc yên bình, thời cơ chắc chưa đến nhanh được.
– Quả thật con rất thông minh. Lúc này con đường nhanh nhất là làm sao vào được bên chúa.
Hoàng Ngũ Phúc nhìn cha nuôi, cúi đầu suy nghĩ rất lâu rồi bất chợt ngẩng lên:
– Thưa cha con hiểu ý cha rồi ạ.
Không khí ắng lại. Một lúc sau Dương Thượng thư nói với Phúc:
– Ta đắn đo rất lâu mới có cuộc trò chuyện này. Ta không ép con. Nếu tự nguyện “tịnh thân” (thiến bỏ bộ phận sinh dục nam) con sẽ thiệt thòi rất lớn. Thực lòng ta không muốn ép con. Hoàn toàn việc này do con quyết định. Vì đây là tương lai của con.
…
Hoàng Ngũ Phúc như kẻ mộng du. Đau khổ. Trăn trở. Vật vã mấy tuần liền sau buổi nói chuyện với cha nuôi. Con đường tiến thân bằng hủy bỏ giới tính là một đánh đổi lớn nhất đời một trang nam nhi. Nó giúp Phúc có thể thành đạt nhanh nhưng cũng trở thành kẻ bất hiếu với cha mẹ, tổ tông. Một kẻ vô hậu. Hoàng Ngũ Phúc để tâm đọc sách về giới quan hoạn trong triều đình Trung Hoa và Đại Việt. Tấm gương thần tướng Lý Thường Kiệt nhà Lý kích thích Hoàng Ngũ Phúc rất mạnh. Phúc nghĩ nếu chọn con đường “tịnh thân” chỉ để noi theo thần tướng họ Lý bảo vệ đất nước, giữ yên xã tắc chứ quyết không trở thành kẻ trông coi đám thị nữ phục vụ vua, chúa trong hậu cung. Việc thiến bỏ cơ quan sinh dục cũng không thể làm quá tuổi mười lăm. Sau vài lần nữa trò chuyện với cha, Hoàng Ngũ Phúc chọn con đường “tịnh thân” sung vào giới hoạn quan. Việc làm ấy cùng với sự bảo lãnh của Thượng thư Dương Quốc Cơ đã giúp Hoàng Ngũ Phúc sớm được vào bên chúa. Uy Nam vương Trịnh Giang cử Phúc làm lãnh đội cấm binh tuần an kinh thành. Hoàng Ngũ Phúc làm ráo riết. Nạn trộm cắp giảm hẳn. Dân tình yên ổn làm ăn. Phong thái đĩnh đạc và tài chỉ huy của Hoàng Ngũ Phúc đến tai chúa. Uy Nam vương Trịnh Giang ngày càng yêu mến, tin dùng viên tướng trẻ.
Chúa Trịnh Giang qua đời, Minh Đô vương Trịnh Doanh nối ngôi. Triều đình Lê – Trịnh sau thời gian an bình, bắt đầu xuất hiện tranh dành quyền bính. Sự không yên trong triều đình lan ra các trấn, các lộ. Cung vua, phủ chúa thi nhau hưởng thụ, phung phí của cải vào những trò xa hoa. Gánh nặng sưu thuế đè lên đầu lên cổ người dân. Lạm nhũng hoành hành. Quan lại các địa phương phải cung phụng tiền bạc ngày càng nhiều cho quan lại triều đình. Người dân bị bóc lột thêm mấy tầng.
Đầu những năm 40 thế kỷ XVIII, trong nước nổ ra nhiều cuộc bạo loạn. Từ tây bắc xuống tới thượng sông Đà, Thao Giang rồi duyên hải xứ Đông hàng vạn nông dân theo các thủ lĩnh khởi nghĩa chống lại triều đình. Quy mô to nhất là cuộc nổi dậy của nông dân ở Hải Dương, Ninh Hải do Nguyễn Hữu Cầu cầm đầu. Thanh thế ngày một lớn. Quân khởi nghĩa đánh chiếm sở lỵ Hải Dương. Rào làng lập lũy. Mấy năm liền thuế của hai trấn Hải Dương, Ninh Hải triều đình không thu được cân lúa, cắc bạc nào. Cuộc khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu kích thích các nơi. Tàn quân nhà Mạc nổi dậy chiếm Thái Nguyên. Thủ lĩnh Nguyễn Danh Phương nổi lên ở vùng Bạch Hạc, Thao Giang, Đà Giang… Vua lê Hiển Tông và chúa Trịnh Doanh vô cùng lo lắng. Nhà chúa đã nhiều lần cử tướng giỏi, cất đại binh đi dẹp loạn đều không thành. Năm 1742, Nguyễn Hữu Cầu liên kết với Nguyễn Danh Phương âm mưu bao vây Đông Kinh từ hai mặt xứ Đông và xứ Đoài. Tiếng đồn lan truyền làm dân kinh thành nháo nhác.
Hoàng Ngũ Phúc 30 tuổi. Sau mười lăm năm “tịnh thân”, Phúc chuyên tâm vào nghiên cứu binh thư và huấn luyện quân sĩ. Trước sự lớn mạnh của quân khởi nghĩa, Hoàng Ngũ Phúc dâng mười hai kế dẹp loạn Nguyễn Hữu Cầu lên Minh Đô vương Trịnh Doanh. Chúa rất mừng phát hiện ra tài năng quân sự hiếm có ở viên tướng hoạn quan này. Trịnh Doanh cho gọi Hoàng Ngũ Phúc vào phủ:
– Ta đã xem kỹ bản tấu của khanh. Triều đình đang rất trông mong vào việc thực hiện thành công phương lược mà khanh đề ra. Nay ta cử khanh làm đại tướng đem binh về Hải Dương bắt Nguyễn Hữu Cầu. Khanh có cần ta giúp gì không?
– Đội ơn chúa thượng tin cẩn. Nhưng hạ thần từ khi được vào bên chúa chưa từng cầm quân ra trận. Xin chúa thượng cho thần ba ngày nghị bàn với các tướng, súy rồi dâng lên bản tấu trình cụ thể.
– Được. Ta chuẩn tấu. Song lúc này tình hình trị an như nước lửa, khanh cần nhanh chóng đem quân dẹp loạn. Ta sẽ ghi công rất lớn nếu thắng trận.
Phục mệnh chúa, Hoàng Ngũ Phúc không khỏi lo lắng. Những điều dâng lên Trịnh Doanh chỉ là kiến thức trong sách vở. Phúc chưa trải qua chiến trận. Lần này xuất binh lính triều đình và quân bản bộ hai trấn Hải Dương, Ninh Hải có số lượng áp đảo. Nhưng liệu có làm nên trò trống gì không? Đây đâu phải lần đầu triều đình xuất quân đi đánh dẹp. Có trận đẩy lui được Quận He song không triệt hạ được mầm phản loạn. Từ trong thâm tâm dù không nói ra, nỗi trăn trở lo nghĩ của Hoàng Ngũ Phúc ngày càng lớn. Con đường tiến thân và tương lai thành hay bại đều đặt cả ở lần dẹp loạn này. Tự biến mình thành kẻ vô hậu, hy sinh vui thú trên đời để có công danh, làm nên sự nghiệp thì đây là lần đầu tiên nhưng cũng có thể là cuối cùng để Phúc thực hiện ước mơ đó. Thấy chủ tướng biếng ăn, mất ngủ, Lường Thư Nhạn viên thủ lệnh tâm phúc hiến kế:
– Tướng quân nên vay nhà chúa ba vạn quan tiền để mộ lấy những tay tráng sĩ giỏi trận mạc.
Phúc bảo:
– Vay rồi sau này lấy tiền đâu trả.
Nhạn cười:
– Dân gian có câu “Tướng vô tài lực, sĩ bất lai”. Người làm tướng mà không có tài trí của cải, dũng sĩ nào tìm đến.
Hoàng Ngũ Phúc suy nghĩ rồi hỏi:
– Kế của ngươi liệu có thành công không?
Lường Thư Nhạn con Lường Hỷ Bằng một thủ lĩnh bộ tộc người Thái Trắng sinh ở Mường Lay, Lai Châu, cái nôi của những điệu xòe lừng danh. Do có công dẹp loạn thổ hào ly khai triều đình, Lường Hỷ Bằng được bổ làm quan. Bằng kết hôn với con gái một viên quan văn người Kinh. Nhạn sinh ra và lớn lên ở kinh thành Đông Kinh. Nét trội của hai dòng máu Thái – Kinh tụ hội trong tính cách và năng lực của Nhạn. Rất giảo hoạt, nhọn miệng và lợi khẩu. Cùng tuổi Hoàng Ngũ Phúc nhưng Nhạn đã tham gia mấy trận đánh dẹp quân khởi nghĩa trên vùng Thao Giang, Cao Bằng… có thực tế chiến trường hơn chủ tướng. Lường Thư Nhạn bảo:
– Ra trận tướng phải dựa vào những tráng sĩ giỏi, dũng cảm và tận trung. Số này không cần quá nhiều, nhưng tướng quân hãy đãi ngộ họ vào hạng nhất. Tiếp đến là quân cảm tử, được huấn luyện kỹ, dùng khi đột phá. Loại này cũng phải được nhận bổng lộc thỏa đáng trước khi ra trận. Cuối cùng là quân triều đình. Nhiệm vụ của họ là đánh giặc. Chỉ huy muốn họ chết họ phải chết, nhưng tướng quân cũng nên cho họ mỗi người một, hai quan tiền, nhất định họ sẽ hăng hái gấp đôi.
– Ta thấy thích kế hoạch của ngươi rồi đấy, nhưng liệu nhà chúa có cho vay không?
– Giặc đang khiến cả hoàng thượng và chúa thượng mất ăn mất ngủ, lẽ nào vì vài vạn quan tiền để giữ yên xã tắc mà không cho. Với tướng quân, trận này là khởi đầu cho con đường quan lộ thành hay bại, nên phải quyết thắng. Nếu thắng, dẹp được bọn nông dân nổi loạn, bắt được Nguyễn Hữu Cầu nữa thì không chỉ tiếng tăm lừng lẫy mà của cải cũng đầy nhà, lo gì món nợ cỏn con ấy.
– Nhưng nếu ta thua, không chỉ mất thanh danh, mang nợ, mạng sống chắc gì đã giữ nổi.
– Tướng quân lo cho mạng sống hay nghĩ tới tương lai?
– Ta lo cho sự nghiệp của mình.
– Xin lỗi tướng quân, ngài trẻ tuổi, đỗ đạt cao nhưng còn quá thật thà, sách vở. Bao cuộc tiễu phạt trước đây đều thua. Đã có tướng nào bị rơi đầu. Thắng thua trong chiến tranh là chuyện thường tình. Người tài năng như tướng quân càng hiếm, vì thế vạn bất có thua, cũng chả ai đòi nợ tướng quân.
Hoàng Ngũ Phúc nghe ra:
– Vậy thì ngươi phải hết lòng giúp ta việc này.
– Tiểu nhân xin lĩnh mệnh.
Hoàng Ngũ Phúc viết giấy xin vay chúa Trịnh Doanh ba vạn quan tiền. Sai Lường Thư Nhạn tuyển mộ tráng sĩ, rèn đúc vũ khí tốt. Quân đội triều đình được huấn luyện kỹ, đãi ngộ xứng đáng trước khi xuất binh. Lại nhờ tài cầm quân, Hoàng Ngũ Phúc đã nhanh chóng đánh tan đội quân nông dân của Nguyễn Hữu Cầu. Chiến thắng này giải tỏa được nỗi lo lắng đêm ngày trong lòng Minh Đô vương Trịnh Doanh và vua Cảnh Hưng Lê Hiển Tông. Quần thần cung vua, phủ chúa hết lời ca ngợi. Hoàng Ngũ Phúc được phong tước Quận công. Không chỉ nhận chức tước lớn, món nợ ba vạn quan tiền Hoàng Ngũ Phúc vay cũng được chúa xóa cho. Phúc không quên Lường Thư Nhạn. Nhạn được trọng thưởng và trở thành tướng thân tín lúc nào cũng bên cạnh Phúc.
Sau lễ khao thưởng ở phủ chúa, Quận công Hoàng Ngũ Phúc thực hiện một nghi lễ thiêng liêng trước mặt cha nuôi và vị đại thái giám. “Bảo cụ” (4) đặt trong hộp gỗ sơn then. Hoàng Ngũ Phúc lấy bảo cụ trong túi lụa dâng lên cha và người quản lý thái giám để trình báo. Đây là lần thứ hai từ khi “tịnh thân”, bảo cụ được đem trình ra. Theo lệ giới hoạn quan, mỗi khi thái giám được thăng chức hay có sự kiện trọng đại vui mừng, bảo cụ được trình báo với người trên. Lần trước đại thái giám trao bảo cụ cho Phúc để chứng tỏ việc “yêm cát” đã thành công. Và Hoàng Ngũ Phúc chính thức đứng vào hàng ngũ hoạn quan của triều đình. Lần này sau chiến công lớn dẹp loạn khởi nghĩa, bảo cụ được đem ra để khẳng định việc chọn con đường quan lộ bằng cách “tịnh thân” của Phúc là đúng đắn. Hộp đựng bảo cụ sau đó được treo cao thêm một nấc.
Triều đình Lê – Trịnh đặt cả lòng tin vào Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc. Tài năng quân sự thiên bẩm của Phúc cũng được thể hiện chói sáng suốt mười năm liền. Phúc cầm quân đánh bại nhà Mạc ở Thái Nguyên, Bắc Cạn năm 1745. Năm sau khắc chế được cuộc nổi dậy của Nguyễn Duy Hưng liên kết với các thổ hào ở Đà Giang. Năm 1750, Hoàng Ngũ Phúc cùng một viên tướng cũng xuất thân từ giới hoạn quan là Phạm Đình Trọng bắt sống thủ lĩnh nông dân Nguyễn Danh Phương ở Thao Giang, Hưng Hóa… Ngoài bốn mươi tuổi, Việp Quận công Hoàng Ngũ Phúc được phong chức Thượng thư, lĩnh ấn thống lĩnh quân đội thay người cha nuôi Dương Quốc Cơ về an trí tuổi già.
Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm lên kế ngôi chúa sau khi Minh Đô vương Trịnh Doanh qua đời. Hoàng Ngũ Phúc bước vào tuổi năm mươi tư. Kinh nghiệm và tài năng của Hoàng Ngũ Phúc càng sáng chói. Trịnh Sâm rất sủng ái Hoàng Ngũ Phúc. Đất nước giai đoạn này được yên ả. Quân đội cũng không phải động binh. Suốt mấy chục năm, Hoàng Ngũ Phúc là vị võ tướng tài năng bậc nhất của triều đình Lê -Trịnh thời Cảnh Hưng.
Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 3. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
4- “Bảo cụ”, bộ phận sinh dục nam, sau khi cắt được sấy khô giao lại cho thái giám giữ.