1

Ra khỏi chiến tranh, Nhã mất mười năm đẹp nhất cuộc đời. Ngoảnh trước ngoảnh sau gia tài vẫn một chiếc ba lô lính. Không nghề nghiệp. Không nhà cửa. Không có ai để nương nhờ. Và phía trước cuộc sống thời hậu chiến vô cùng châng lâng, u ám…Tương lai với Nhã thật mịt mù hư ảo. Bài hát lính nhại lếu láo cất vang lên sao nghe thật hợp hoàn cảnh anh lúc ấy:

“ Giải phóng miền Nam anh về thăm quê

Lộn trái ba lô anh leo lên tầu

Ra đi, ra đi nhớ lời cha nhé

Ra đi, ra đi mày nhớ chưa con

Người ta bảo đứng thì mày phải ngồi

Người ta bảo tiến thì mày phải lùi…”.

Nhã không lùi, không tụt tạt. Anh là một quân nhân có kỷ luật. Thậm chí khắc kỷ, vì thế anh khá trọn vẹn trong con mắt người đời. “Tôi – Nguyễn Bá Nhã, một hạt bụi hồng trong khúc tráng ca chiến thắng”. Song cái giá mà những người lính chiến như Nhã phải trả không rẻ chút nào. Đó là kí ức. Nó cắm rễ vào cuộc đời anh. Dai dẳng triền miên. Nó biến anh thành kẻ khác lạ đến không ngờ. Nhã không còn được sống yên ổn như bao con người bình thường. Anh lạc lõng, trầm cảm và hay triết lý suông. Nhã co mình lại trong cái tổ kén kí ức. Di họa chiến tranh còn đè nặng không biết đến bao giờ. Với Nhã có lẽ là cả cuộc đời. Chỉ có cái chết mới giải tỏa cho anh khỏi những kí ức của những tháng ngày đã sống. “Cái chết sẽ khép kín vòng đời của hạt bụi trong cái thế giới nhân quần này”. Ai đã nói như thế nhỉ. Con người sinh ra từ đất rồi lại trở về với đất. Đó là cái lẽ tự nhiên của tạo hóa. Cần gì phải cật vấn, khổ đau. Thật vậy! Chẳng đau khổ làm chi nếu không phải trải qua những tháng ngày tàn bạo mà những người lính như Nhã đã trải qua. Nhã đã từng đọc đâu đó rằng: “Mỗi con người là một tiểu vũ trụ, là một thế giới riêng”. Hạnh phúc thay vòng đời của cái tiểu vũ trụ ấy được khép kín trong sự bình an. Thế hệ của Nhã sinh ra trong thời đoạn không bình an. Chiến tranh, đói nghèo và đầy rẫy bất công.

Mười năm như một giấc mơ dài. Cơn ác mộng ấy bám riết lấy Nguyễn Bá Nhã suốt mười mấy ngàn ngày qua. Nó can dự vào cuộc sống của anh. Nó cật vấn lương tâm. Tấy nhức triền miên. Năm tháng trôi đi, “kỷ niệm” càng làm anh khổ sở. Tuổi già đêm cứ dài ra. Trong sâu thẳm mịt mùng, kỷ niệm về đồng đội, những người đã chết lũ lượt hiện về như chiếc đèn kéo quân không bao giờ dứt. Lúc ấy trong anh lại xuất hiện câu hỏi muôn thủa mà đã bao lần anh tự hỏi mình. Câu hỏi mà chính anh không được trả lời: “Làm sao mình thoát khỏi cuộc chiến này? Làm sao mình sống được đến ngày hôm nay?”.

Mấy ngàn ngày, đã bao lần thần chết vờn bàn tay xám ngoét của lão trên đầu anh. Nhưng rồi mảnh bom mũi đạn chỉ sướt qua. Những vết thương trên da thịt không làm Nhã trở thành phế binh. Thậm chí sốt rét ác tính đã mấy lần ném anh vào nhà xác mà rồi vẫn có những bàn tay lôi dậy. Nhã chỉ có thể tin vào câu “bom đạn tránh mình”.Nó hoàn toàn là chuyện may rủi vậy thôi. Và anh là người may mắn chăng? Trời để anh sống và anh mắc nợ. Món nợ ấy anh phải trả. Thoát khỏi lửa đạn nhưng không được hưởng sự thanh thản tĩnh tâm trong cuộc sống hòa bình. Từ đâu đó trong cõi vô cùng kia, Nhã như vẳng nghe tiếng thúc giục phải làm cái gì đó để những ngày tháng đã qua, để biết bao con người phải bỏ mạng trong chiến tranh không bị lãng quên. Hãy làm cái gì đó để bộ mặt thật của chiến tranh phơi bày bản chất phi nhân, man rợ của nó.“Máu người không phải nước lã”. Tiếng kêu thống thiết ấy của một nhà văn hối thúc anh. Và Nhã biết mình được trao gửi một thiên mệnh. Anh có trách nhiệm phải thực hiện sự trao gửi ấy.

Cảnh chém giết tàn độc không bao giờ lãng quên trong hàng ngàn giấc mộng mị của Nhã. Có một điều kỳ lạ là những người chết, dù thân hay sơ, đồng đội anh hay những người lính phía bên kia cứ lần lượt hiện về. Họ dắt Nhã trở lại với quá khứ, lật giở từng trang kí ức. Nhã đặc biệt thảng thốt, run rảy mỗi khi gặp lại ánh mắt của họ. Cái nhìn của những người đã chết. Tất cả họ dường như đều dồn hết tinh lực vào đáy mắt khi trút hơi thở cuối cùng. Mọi điều muốn gửi lại trần gian dồn tụ cả vào hốc mắt đờ đẫn ấy.

Trước hôm tập kích vào sân bay Thành Sơn, Nhã được lệnh dẫn một tổ chiến đấu đi tìm mũi trinh sát của trung đoàn được tung vào phía Tây triền núi Đá Mài. Đó là một ngày không có tiếng súng. Trời cao vống. Nền trời vần vũ ráng đỏ rờn rợn. Không khí đặc quánh. Bức bối. Ngột ngạt. Tâm trạng âu lo choán ngợp. Đã trải qua đủ cung bậc của chiến trận, linh cảm đã trở thành một thuộc tính của những cựu binh dạn dày như Nhã, anh mường tượng khung cảnh lúc ấy như nằm trong mắt bão. Hình như móng vuốt của thần chết đang giương lên. Nó đang lựa chọn con mồi Một sự lặng yên đầy thấp thỏm, ghê sợ. Khi đến khu vực rừng thưa sau ấp Ba Ngòi, cảnh tượng làm Nhã khuỵu xuống. Gần hai chục đồng đội anh nằm ngả ngớn. Họ lịm nín như đang ngủ vùi. Rừng chỗ ấy sạch tinh tươm. Cây cối, mặt đất không một chút xáo trộn. Máu từ tai, mũi và khóe mắt họ rỉ ra, đã khô đét, thâm xịt. Nhiều người giơ tay ôm xiết lấy ngực, tư thế kỳ quặc. Mắt lồi hết tròng. Thảm thiết hơn, tất cả họ đều thè dài lưỡi ra khỏi vòm miệng… Tư thế mỗi người một vẻ nhưng dường như họ đã rất đau đớn, bấn loạn trước khi chết. Họ ghì chặt súng, xà cột, ba lô và cả cành cây vào ngực. Hai tay họ cào cấu như muốn dứt, muốn xé một cái gì đó. Nhã quỳ xuống cố gỡ khẩu AK trong tay một chiến sĩ chết trong tư thế quỳ mọp, mắt mở trừng trừng, lưỡi thè trông rất tội nghiệp. Nhưng anh không tài nào gỡ nổi. Đôi tay người đồng đội cứng ngắc như một khối thép. Nhã run bắn lên khi nhìn vào mắt người lính ấy. Ở đó toát lên sự kinh hoàng, khó hiểu, cực kỳ đớn đau. Ở đó như còn vẳng lên câu hỏi đầy tức tưởi “Cái gì khiến cái chết đến thảm khốc như vậy?”. “Loại vũ khí gì gây ra sự hủy diệt ghê rợn đến thế?”.

Sau chiến tranh đã nhiều lần Nhã để tâm tìm trong tài liệu của cả hai phía về những trận đánh năm ấy trên cụm phòng thủ Du Long – Ba Tháp. Nhưng tuyệt nhiên không ai nhắc đến trận đối địch nào trong cánh rừng thưa gần ấp Ba Ngòi. Mãi gần đây Nhã mới đọc được bài báo nước ngoài nói tới việc cố vấn Mỹ đã từng bật đèn xanh cho chính quyền Sài Gòn ném xuống phòng tuyến Xuân Lộc và Phan Rang những trái bom CBU để ngăn đà tiến của quân Giải phóng trên hai cửa ngõ vào Sài Gòn. Đó là loại bom hủy diệt có sức sát thương khủng khiếp bị cấm sử dụng trong chiến tranh thông thường. Theo mô tả thì loại bom này phát nổ trên không như bom nguyên tử. Nó tạo nên một quầng lửa cực lớn. Nó hút sạch không khí của một khoảng không gian rất rộng. Cây rừng, mặt đất vẫn nguyên lành nhưng mọi sinh vật trong phạm vi ấy sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn. Cái chết đến một cách nghẹt thở, tức tưởi, đau đớn. Mọi sinh vật trong phạm vi tác dụng của bom chỉ còn giãy giụa cào cấu và chết… Liệu có phải đồng đội anh là nạn nhân của loại bom CBU này gây ra? Và nếu đúng như vậy vì sao người ta im lặng?

Và chỉ sau đó mấy hôm, khi phòng tuyến Phan Rang thất thủ, Nhã lại một lần nữa phải chứng kiến những cái chết kinh hoàng ở chân đồi Ba Tháp. Nhưng đó là cái chết của những người lính ở phía bên kia. Mấy quả B40 cùng nhằm vào hai chiếc M113 ngoan cố co cụm. Tốp địch dựa lưng vào nhau thành một ổ đề kháng. Một ổ đề kháng cuối cùng trơ trọi. Chúng quyết không hàng. Hơn chục lính địch bám sau xe bị hất tung lên. Sức ép làm họ hộc máu, xương cốt như bị rút hết, mềm oặt. Nhã lao tới lật một người lính có vẻ còn nguyên vẹn lên xem anh ta còn sống không và giật thót mình lúc nhìn vào đôi mắt mở trừng trừng. Một đôi mắt thật trong, ngây thơ như con trẻ phủ tràn nỗi ngơ ngác. Nhã như thấy trong đó những lời trăn trối. Hình như anh ta gọi mẹ. Hình như anh ta mới cầm súng ra trận lần đầu. Nét thơ dại, hoảng loạn hiện rõ trong ánh mắt phút lâm chung. Ruột gan Nhã quặn lên, tức thở ghê gớm. Nhã buông người lính ấy xuống lao về chỗ những người lính khác nằm rải rác quanh đấy. Lại hối hả lật từng người nhưng không một ai còn sống. Người Nhã gai lạnh. Trong ánh mắt của những người lính chết trận ấy cũng phát ra một luồng sáng nhức nhối chẳng khác gì ánh mắt của đồng đội anh trong cánh rừng gần ấp Ba Ngòi hôm nào. Một cái gì đó chói gắt, uất hận khó tả. Con quỷ hút máu người đang khà khà cất tiếng từ những hốc mắt kia như chọc tức anh. Nhã lập cập vuốt mắt cho từng người. Thương cảm ứ tràn. Máu và mồ hôi đen đúa nhoèn đôi bàn tay. Tay anh run rảy cố khép những cái nhìn ứa máu. Nhã cứ làm như thế một cách vô thức. Anh cũng không hiểu sao mình lại làm như vậy. Tại sao? Chỉ ít phút trước họ còn là kẻ thù của anh. Họ có thể đã giết chết anh. Theo lẽ thông thường anh phải căm giận họ. Nhưng lúc này nhìn sâu vào những đôi mắt ấy, Nhã lại có một suy nghĩ khác. Họ chẳng khác gì anh. Cũng xương thịt con người. Cũng tinh cha huyết mẹ hợp duyên mà thành. Họ cũng khát khao được sống. Đối mặt với cái chết trên chiến trường, họ cũng lưu giữ bất diệt trong lòng ước vọng về một cuộc sống yên hàn… Suy nghĩ ấy làm cho Nhã dường như lẫn lộn. Anh là kẻ nhu nhược và yếu mềm chăng? Cho dù cũng đã không ít lần Nhã say máu xiết cò giết chết đối phương trong bản năng kháng cự tìm đường sống cho mình. Tâm trạng ấy nhiễm vào Nhã và không rời ra nữa. Nó như mở ra một lối tranh sáng tranh tối. Trên cái lối ấy, sau này những hồn ma đua nhau kéo về trong kí ức anh. Chết hình như không phải là hết. Nhã như kẻ nửa sống nửa chết. Anh vẫn trò chuyện với những người đã chết theo cách của riêng mình. Con người là linh vật của Tạo hóa. Không thể biến mất một cách dễ dàng như thế. Dù vùi thây ở một ngách rừng cô quạnh nào đó. Dù đã hòa vào cát bụi, lẫn trong nước hay kết thành sa thạch nơi đáy sông, họ vẫn chiếm giữ một khoảng không gian nhất định trên thế gian này và mãi mãi hiển hiện trong tâm tưởng những người còn sống.