4

Những người trong dòng họ Nguyễn Bá đều ít nhiều mang cái dớp phong trần từ cụ thủy tổ Nguyễn Bá Hiến. Thôi thì phá sản, tai ương, oan trái, chết chóc đủ cả. Ngoài chuyện ông bác Nguyễn Bá Trí vỡ ty rượu rồi chết trong tù, bà Mận mẹ Nhã bị quy oan trong cải cách ruộng đất, người chú ruột Nguyễn Bá Độ, cũng bị giặc Pháp giết chết khi mới mười sáu tuổi.

Tuy không bị giặc Pháp chiếm đóng, nhưng làng Phù Vân đứng ở vị trí tiền tiêu của vùng tự do kháng chiến. Bên kia sông Cả, lính Pháp đóng đồn bốt từ Sơn Tây lên Trung Hà, Đá Chông… Tính theo đường chim bay chỉ cách cụm lô cốt ấy chưa đến ba ngàn mét, làng Phù trở thành nơi hứng đủ mọi loại bom pháo. Mỗi năm lính Pháp tràn sang càn quét, truy lùng Việt Minh vài lần. Người dân làng Phù cứ chân trước chân sau. Vừa làm ăn vừa chạy giặc. Trên mặt đê đặt ba điếm gác. Mỗi khi thấy địch chuyển quân, tiếng kẻng thúc liên hồi, người làng Phù lại bồng bế nhau chạy lên đồi Dục cách đó vài cây số. Đồi Dục là miệt đất cao trội, nền toàn đá ong được viền một doi đất tựa con đê. Người ta bảo đó là di tích thành nhà Mạc xưa. Mỗi nhà làm sẵn một cái lán lợp lá cọ. Lán ở trên, hầm tránh bom pháo đào khoét hàm ếch bên dưới chân thành. Từ đồi Dục trở ngược là miên man đồi cây bát úp nối với chiến khu Vạn Thắng, nơi bộ đội chủ lực đứng chân. Cảnh nửa yên nửa loạn ngay bên nách địch khiến cuộc sống người làng Phù cũng tuềnh toàng, tạm bợ. Tối đến nhà nào cũng chuẩn bị sẵn quang gánh. Bất cứ đêm ngày cứ nghe tiếng kẻng thúc là các bà, các mẹ lại đặt trẻ con vào thúng, chèn mớ áo quần xung quanh, bên kia là nồi niêu gạo, muối… Cái gánh gia tài ấy kĩu kịt chạy tắt đồng, ra đường Cổ Ngư. Dân làng Phù tách làm hai mặt trận. Người già phụ nữ trẻ con sơ tán đảm bảo hậu phương, lựa lúc không có bom đạn lại tranh thủ về làng chăm sóc hoa mầu, cung cấp lương thực cho người ở lại chống càn. Đội du kích thôn bám hầm bí mật. Họ theo sát gót địch thông báo cho các đơn vị chủ lực phối hợp chống càn. Cảnh mèo vờn chuột ấy chẳng biết diễn ra bao lâu nhưng tính ra làng Phù bị quân Pháp đốt phá tới mười tám lần.

Trận tập kích của quân Pháp sang làng Phù vào cuối năm 1947 là đụng độ lớn nhất của bộ đội địa phương trong vùng với hơn hai tiểu đoàn viễn chinh. Phía ta đã lường đoán được âm mưu mở cuộc càn lớn của chúng. Dân làng Phù và các làng ven đê của hai xã Cao Phong, Trinh Đà được lệnh sơ tán từ mấy hôm trước. Tiểu đoàn bộ đội chủ lực Nghĩa Lĩnh từ chiến khu Vạn Thắng về hỗ trợ du kích mấy xã ven sông. Ban chỉ huy tiểu đoàn đóng ở làng Xá.

Nguyễn Bá Độ được giao nhiệm vụ liên lạc giữa các tổ chiến đấu làng Phù và ban chỉ huy tiểu đoàn Nghĩa Lĩnh. Đã mấy hôm liền du kích tăng cường cảnh giới nhưng chưa thấy địch động tĩnh gì. Nguyễn Bá Độ nằm ở điếm canh dốc cây Bàng giữa xóm Thượng và xóm Chùa. Lần này giặc Pháp đổi chiến thuật. Chúng không bắn pháo dọn đường rồi ca nô ào ạt đem quân tràn sang như mọi lần vào ban ngày. Đêm ấy, địch dùng mấy chiếc xuồng gỗ chở đặc nhiệm lặng lẽ tiến sang lúc ba giờ sáng. Chúng định bất ngờ khống chế các chốt gác. Vào khắc đó hầu hết mọi người đều gà gật mệt mỏi. Không hiểu sao Nguyễn Bá Độ thấy khó ngủ. Ông đeo thanh kiếm lên vai đi ra mé bờ sông. Đứng sau gốc bàng nhìn bâng quơ dòng sông giữa độ trăng non. Không gian lặng phắc. Cây cối tuồng như cũng dật dờ. Độ căng mắt, hình như sóng nước xao động. Rất nhẹ. Nhẹ nhưng không bình thường. Trời không có gió. Có cái gì đó tác động làm mặt nước vỡ ra. Độ cúi người lom khom chạy xuống mái đê, nấp sau một búi cây đơn. Ông giật mình nhận ra lờ mờ mấy bóng thuyền đang lặng lẽ hướng vào bờ. Địch sang! Độ lập tức chạy về điếm canh hô mọi người:

– Dậy mau. Quân Pháp tới rồi!

– Đâu có nghe thấy gì?

– Chúng ngay dưới bến kia kìa. Các anh mau chạy tắt đường lên báo cho bộ đội…

Vừa nói, Nguyễn Bá Độ vừa nhào ra chỗ treo cái kẻng bằng thanh tà vẹt tầu hỏa. Tiếng kẻng cất lên róng riết trong đêm phá vỡ khung cảnh yên tĩnh, mụ mị. Tiếng kẻng lan trên mặt nước, thúc cả làng bừng dậy. Lập tức từ hai trạm gác đầu và cuối làng Phù tiếng kẻng cũng hòa theo báo hiệu có giặc.

Tốp đặc nhiệm địch đang lò dò nơi mép nước giật bắn mình. Chúng bắn loạn xạ về phía điếm canh. Độ vất dùi lăn xuống rệ đê. Định nhào vào bên trong bờ rào ngôi nhà gần nhất, bỗng ông ngã chúi xuống. Một viên đạn găm trúng lưng Độ. Giặc chiếu đèn pin về phía tiếng động. Tiếng xì xồ sáp đến. Nguyễn Bá Độ bị bắt. Chúng lôi ông lên điếm canh. Vừa đánh chúng vừa tra hỏi. Tiếng thằng thông ngôn rít theo:

– Bộ đội ở đâu?

– Du kích nằm ở hầm nào?

– Mày tên gì?…

Lúc ấy đạn pháo địch đã rít lạnh gáy trên bầu trời. Tiếng ca nô chở quân ào sang. Độ cứ lì ra. Máu mồm máu mũi đổ tràn xuống ngực. Tức tối trước thái độ bất hợp tác của Nguyễn Bá Độ, tên chỉ huy ra lệnh lôi anh xuống con đường chính của làng. Một thằng vừa đá bồi vào lưng ông vừa liên tục hỏi:

– Hầm bí mật ở đâu? Việt Minh ở đâu?

Độ khụy hai gối không chịu bước tiếp. Chúng kéo lê ông một đoạn. Tức khí, tên chỉ huy rút thanh kiếm của Độ chém đứt cổ ông. Nó rít lên sằng sặc, tay xách cái thủ cấp liệng xuống ao bèo cạnh đó. Thân thể Độ bị bỏ lại chân đê.

Yếu tố bất ngờ của cuộc càn lớn thất bại ngay từ đầu khiến quân Pháp luẩn quẩn đối phó suốt một ngày. Mấy chục lính viễn chinh bị tiêu diệt. Bên ta cũng thương vong hơn hai chục. Riêng làng Phù năm chiến sĩ du kích hy sinh. Đồi Dục bị trúng pháo hai người chết sáu người khác bị thương. Nhập nhoạng tối, địch rút về bên kia sông. Trận càn đó gây nhiều thiệt hại nhất cho làng Phù. Sau này nó trở thành ngày tưởng niệm chung của dân làng.

Hơn chục người nhào xuống ao tìm thủ cấp Nguyễn Bá Độ. Đội du kích làng Phù đêm ấy không ai về nhà. Người dân thì vẫn ở trên đồi Dục. Nguyễn Bá Lễ ôm thủ cấp em, dùng tấm chăn vải diềm bâu bọc thi thể Độ. Một lễ truy điệu đơn giản nhưng trang nghiêm được du kích làng Phù và bộ đội tiểu đoàn Nghĩa Lĩnh tổ chức ngay trong sân nhà ông Lễ. Năm ấy Nguyễn Bá Độ mới chớm mười sáu tuổi.

Tiểu đoàn Nghĩa Lĩnh sau thời gian sát cánh với lực lượng du kích mấy xã ven sông Cả chống lại những trận càn của địch được điều động bổ sung cho một sư đoàn chính quy tiến lên mặt trận Tây Bắc. Tiểu đoàn làm lễ xuất quân đầy xúc động trước mộ liệt sĩ Nguyễn Bá Độ. Đội thiếu niên xã Cao Phong cùng các chiến sĩ hát vang ca ngợi sự hy sinh anh dũng của người du kích thiếu niên làng Phù. Lời bài hát do một chiến sĩ dựa theo nền nhạc bài “Làng tôi” của nhạc sĩ Văn cao: “Làng quê nghèo mái lá xác xơ/ Quyết một lòng theo đoàn quân du kích/ Kìa non sông trời mây tươi thắm/ Chúng ta thề diệt lũ sói lang/ Gương anh hùng thề xin theo đòi/ Ngày Độ chết giữa đời vẻ vang/ Độ ơi nào biết cùng chăng/ Vĩnh biệt anh, chúng tôi theo gương anh mãi mãi… ”.

Lịch sử, số phận con người làng Phù đã trở thành một phần máu thịt trong cuộc đời Nhã. Mỗi lần về quê Nhã lại tha thẩn trên đường làng. Lòng ngổn ngang chuyện cũ chuyện mới. Bao nhiêu gương mặt người, bao nhiêu câu chuyện buồn vui lại lần lượt hiện lên. Và đã thành một thói quen, dù có vội đến đâu Nhã cũng tranh thủ tới thăm cây ruối cổ sau chùa Tiên. Anh dừng chân rất lâu, đi quanh và vỗ tay bồm bộp vào thân cây ruối. Anh trò chuyện với nó, gợi lại những kỷ niệm tuổi ấu thơ mà anh cùng lũ bạn vẫn vắt vẻo trên cây ruối này để chơi đùa hái quả. Những quả ruối vàng ươm mọng nước như hạt ngô non thơm phức trưa hè. Đám cành lá đã bệch bạc của nó hơi xao động như lời đáp lại từ một thời xa vãng. Cây ruối là chứng tích duy nhất của làng Phù từ thời mới lập làng. Nó đã đứng đó sau bao biến động dập vùi. Cũng như phận người cây ruối thoát chết kỳ lạ sau bao cuộc dâu bể giáng xuống đất này. Đứng bên cây ruối, anh lại nhớ đến ngôi chùa Tiên, giờ nó chỉ còn bóng dáng nhạt nhòa trong cây ruối cổ này. Cây ruối đã bao nhiêu tuổi rồi không ai biết. Nó đứng chơ vơ trên lối đi. Từ sáu mươi năm trước Nhã đã thấy nó thế. Dường như nó không lớn thêm chút nào. Có phải vì người ta đã đổ bê tông bít chặt khoảng đất ít ỏi quanh gốc cây. Liệu nó còn đứng đó được bao lâu nếu rễ cây không còn nước và không khí để thở. Anh thấy thật tiếc nếu chứng tích cuối cùng của làng Phù, của chùa Tiên gục ngã. Bao nhiêu câu hỏi lại vần vũ trong đầu: Tại sao làng bây giờ Phù trơ khấc, nhạt nhòa trên cái nền lịch sử oai hùng của nó? Hồn làng vía đất liệu còn chỗ nào trú ngụ khi dấu tích ngàn đời bị tàn phá hết? Con cháu làng Phù liệu có bơ vơ, cằn cỗi trên chính mảnh đất cha ông để lại? Điện đã về làng. Nước sạch cũng đã về làng. Con đê trở thành đường cao tốc. Những tiệm Internet, cửa hàng váy cưới, nhà nghỉ… sáng đèn thâu đêm. Rặng ô rô, dâm bụt giữa cõi các nhà bây giờ được thay thế bằng tường gạch. Thậm chí có người còn đổ bê tông, chăng dây kẽm gai, cắm mảnh chai trông rợn da gà.

Nhã theo bờ kênh tha thẩn lên ao chùa. Đứng đây anh lại chợt nhớ tới cụ Bảng, tới anh cu Tế người lấy tiết canh vào loại thượng hạng của làng Phù ngày trước. Ông Tế có lẽ đã hơn bảy mươi tuổi rồi, thành ông lão Tế rồi. Vợ mất sớm, loanh quanh ở nhà mãi cũng chán. Con cái đứa nào cũng có gia đình riêng. Không muốn làm phiền chúng, nghe nói lão Tế quây một vạt ruộng mãi tận ngoài đồng Vực, làm lều chăn thả hơn trăm con vịt. Cánh đồng chiêm trũng đó mỗi năm chỉ cấy được một vụ lúa. Lão Tế ở luôn ngoài đồng có khi cả tháng mới đáo về làng. Đã mấy lần Nhã muốn ra thăm ông lão nhưng lần nào về làng cũng vội. Chợt thấy một đám thôn nữ đi làm đồng qua, Nhã cất lời hỏi thăm:

– Các cháu lâu nay có gặp ông Tế không. Ông lão còn khỏe chứ?

– Chúng cháu làm sao có phúc có phận gặp được ông Tế. Hí… hí…

Đám thiếu nữ trả lời như cố tình trêu đùa rồi che miệng cười. Chúng rúc ríc vào với nhau làm Nhã chẳng hiểu ra làm sao.

– Chú hỏi thật mà.

Một đứa ra chiều thương hại trước sự ngơ ngác của Nhã, bảo:

– Chú chả phải lo cho ông Tế đâu. Ông lão khỏe lắm. Ga lăng chán. Hơn đứt cánh đàn ông làng Phù đấy.

Thế là thế nào? Trả lời thế thì có khác gì chọc ngoáy thêm vào nỗi tò mò của Nhã. Chúng kéo nhau đi rồi mà tiếng cười vẫn văng vẳng đầy tinh nghịch. “Ông lão ga lăng chán. Hơn đứt cánh đàn ông làng Phù đấy?”. Trên đường về, Nhã tạt vào nhà ông Miện, một người bạn cùng lứa. Sau hớp nước trà, người bạn già tủm tỉm:

– Lão Tế hở. Khỏe. Khỏe lắm. Mà nổi tiếng khắp vùng ấy chứ.

Lại cái cách mở chuyện của ông Miện làm Nhã thêm hoang mang quá đỗi. Cái làng này mới giẫm vào lốt chân của Hỷ thần hay sao mà từ người già đến cánh trẻ cứ mở miệng là tếu táo:

– Nổi tiếng về chuyện gì cơ? Hôm nãy gặp đám con Hường, con Hoa tôi hỏi thăm ông Tế mà chúng cứ cười cợt như giễu tôi. Giờ lại đến ông – Nhã căn vặn ông Miện.

– Thì lão cứ uống nước đi rồi tớ kể.

Ông Miện dềnh dang như cố khoáy vào nỗi sốt ruột của Nhã. Thì ra lão Tế, người lấy tiết canh lợn lừng danh ngày nào, giờ đã con đàn cháu đống đề huề cả. Cuối năm vừa rồi bỗng người làng đồn ầm lên lão Tế bị công an xã bắt giam. Cơn cớ gì mà bắt giam một ông già chăn vịt. Hay lão Tế làm chuyện phi pháp. Làng Phù nhộn nhạo lên một hồi, đến khi nghe thủng chuyện thì ra lão Tế bị bắt là do ăn trộm chuối.

Cuối năm, nhà nào cũng quây vài buồng chuối để dùng cho ngày tết. Vườn chuối nhà ông Luyện nằm ngoài rìa làng gần bờ kênh được mùa lớn, chuối đẹp nhất xóm. Nhà ai không có chuối bày mâm ngũ quả đã đến đặt mua của ông Luyện. Mua non, để đấy như người Hà Nội đặt mua quất, mua đào từ trước Tết. Năm ấy trước Giao thừa gần tháng đã mất một buồng. Ông Luyện thấy lạ. Chưa bao giờ có chuyện đó, nhưng cũng tặc lưỡi bỏ qua. Xưa nay ai lấy trộm chuối bao giờ. Có khi tụi trẻ con nó lấy dấm dúi dụi vào đâu đó ăn với nhau cho vui. Nghĩ thế nên ông cũng không để tâm. Nhưng rồi mất liền hai buồng nữa, mà cả hai buồng đã có người đặt tiền mua cho Tết thì bực quá mới bỏ công ra rình. Trời rét căm căm. Tên trộm vác buồng chuối đi tít mãi ra ngoài cánh đồng. Bố con ông Luyện lặng lẽ đi theo quyết bắt quả tang. Đến lều vịt mới biết kẻ trộm chuối là lão Tế. Lão Tế xưa nay vẫn được tiếng lành hiền. Có thiếu thốn gì mà phải đi trộm vặt. Quyết xông vào lều để bắt tận tay day tận trán, lại lần nữa bố con ông mất chuối ngã ngửa. Thì ra lão Tế có bồ. Chị Tũn người xóm bên chuyên bắt cua, ốc gần lều vịt lão Tế. Miếng nước lúc trời nắng. Câu chuyện xẻ chia khi trời mưa. Hai con người tự do tự tại giữa trời nước đem lòng cảm mến nhau. Thi thoảng chị Tũn ở lại qua đêm với lão Tế. Chuyện cũng đã lâu rồi. Mỗi lần như thế, sáng ra lúc chục trứng, khi mẻ cá lão Tế làm quà chia tay người tình. Nhưng tặng cá với trứng mãi cũng nhàm. Tình yêu dù ở lứa tuổi nào cũng cần được làm mới. Lão Tế nghĩ cách làm mới món quà tặng bồ. Lão quyết định thi thoảng tặng người tình buồng chuối. Cá với trứng vịt thì lão có sẵn, nhưng chuối thì phải đi lấy trộm. Thế là lão Tế vào làng. Ba lần trước chót lọt, lần này lão bị cha con nhà mất chuối truy bắt tận nơi.

Chuyện vỡ lở, lão Tế bị bắt giam, phải bồi thường cho nhà mất chuối mấy trăm ngàn. Cả làng cả xã kháo ầm lên suốt mấy tháng trời. Chuyện còn theo cánh thanh niên, học sinh bay lên huyện, xuống thành phố Giang Hạc. Nhưng nội dung không còn là cái tội ăn trộm chuối nữa. Người ta khúc khích với nhau vì mối duyên tình có vẻ trái khoáy, hiếm có của ông lão chăn vịt gần đất xa trời. Chuyện tình tang của lão Tế đem đến cho làng Phù một làn gió mới. Một cái gì đó sảng khoái, tươi tắn, tếu táo hơn là trách cứ. Người làng Phù đã bao phen nháo nhác lên phần lớn là chuyện buồn, chuyện không may. Lần này không ai bảo là chuyện vui, nhưng vui thật. Đám mày râu phong lão Tế là “anh hùng trong chốn tình trường”. Cánh đàn bà con gái nhân chuyện lão Tế có cớ để so sánh chê bơi đám đàn ông nhà mình: “Hơn đứt cánh đàn ông làng Phù đấy. Đàn ông làng Phù ngày càng đụt. Ga lăng được như lão Tế còn khướt ”. Ngồi đâu người ta cũng đem chuyện lão Tế ra kể. Thêm mắm thêm muối vào khiến mối tình Tế, Tũn như chàng hoàng tử gặp nàng Tấm trong lễ hội mùa:“Còn giời còn nước còn non/ Còn cô bắt ốc anh còn say sưa… Tạ tình thiếp cũng xin thưa/ Thiếp như cơm nguội đỡ khi đói lòng”. Có cô còn mạnh mồm:

– Bây giờ đám đực rựa làng này chỉ biết hùng hục yêu. Yêu xong vứt toẹt mấy đồng bạc lạnh lùng như mua một món hàng, như thuê một cái máy. Chẳng thằng nào biết nâng niu, làm mới tình yêu như lão Tế.

Chuyện trộm chuối tặng bồ của ông lão chăn vịt làng Phù thành hương vị ngọt ngào, ấm áp suốt mùa đông năm đó. Nghe chuyện Nhã vừa nhớ vừa thương lão Tế. Tình tang là chuyện của con người. Nhưng còn tình tang được ở cái tuổi như lão Tế là cái lộc trời cho. Là cái phúc của lão. Chị Tũn chắc cũng chẳng cần người tình phải thù lao mỗi khi họ trao gửi tình yêu cho nhau. Nhưng Nhã biết lão Tế không thể làm khác. Dẫu gì lão cũng là đàn ông. Đàn ông làng Phù ở cái tuổi nào cũng chu đáo, tử tế như thế cả.

Bóng dáng những con người đặc biệt của làng Phù như bộ sưu tập hằn lên trong ký ức Nhã: Chị Thứ, Cao Mừng, Tấm, bủ The, cụ Bảng, ông Mực, lão Tế, bà Buộm, anh Bạng, anh Phèo… là hình ảnh thân thương về làng quê cật ruột của Nhã. Phần lớn họ đã theo hầu tổ tiên.

Sau sự ra đi của Ngàn Chi, của Cao Mừng cái chết của Tấm khiến Nhã buồn đau tê tái. Anh và Tấm tuy chưa có lời thề bồi trao gửi tình cảm cho nhau, nhưng với anh Tấm vẫn mãi là hình bóng thân thương nhất về người con gái cùng quê. Tấm để lại trong anh những xúc cảm đầu đời không thể nào quên. Cái tin Tấm qua đời do chị Thơm nói với anh trong chuyến về quê sau ngày từ miền Nam ra. Lời chị vẫn như văng vẳng bên tai: “ Hai mẹ con nó chết vì băng huyết trong lúc đẻ. Sau này anh chồng có đi lại nhà mọ Quỳ một thời gian. Nhưng nửa năm nay rồi không thấy về làng Phù nữa. Có thể anh ta đã có gia đình mới…”.

Một con người nữa của làng Phù không hạnh phúc. Cuộc đời Tấm giống như hạt mưa sa “hạt rơi xuống giếng hạt ra ruộng cầy”. Tấm lấy chồng xa, chết khi tuổi đời còn quá trẻ, nắm xương cũng gửi lại mãi trên đồng rừng xa ngái.

Chị Tý ngẩn là một hình bóng khác mà Nhã quý mến từ ngày còn thơ bé. Chị ở vậy không lấy ai. Một mảnh đời đơn côi, xẩm xủi của làng Phù lại hiện hữu nơi cuộc đời chị. Lần Nào về làng Nhã cũng ngó nghiêng qua bờ rào xem chị Tý có nhà để sang thăm. Lúc gặp lúc không. Mấy năm nay, đứa cháu họ xa ở Hà Nội về mời chị xuống giúp việc nhà. Chị đi, nhà cửa khóa lại để đấy. Thi thoảng một năm đôi lần chị về dọn dẹp, hương khói cho bố mẹ. Bây giờ chị béo, trắng ra nhiều. Tuy đã cao tuổi nhưng chị Tý vẫn giữ cái nết hay cười. Hình như chuyện chồng con không làm chị bận tâm. Chị vẫn sống hồn nhiên như cây cỏ vậy.

Mới đây Nhã nhận được một lá thư của ông trưởng ban văn hóa làng Phù. Nội dung hội phật tử và bà con trong làng đang vận động con cháu góp công của xây dựng lại chùa Tiên. Làng mong muốn những người con xa quê tùy lòng hảo tâm và điều kiện chung tay đóng góp. Một tin vừa vui vừa buồn. Tâm trạng Nhã cứ bâng khuâng tiếc nuối. Căn bệnh hãnh tiến ngu dốt, sự kiêu căng vô lối, những kẻ luôn tự vỗ ngực mình là cách mạng, là tiến bộ phá sạch biết bao nhiêu công trình lịch sử, truyền thống của cha ông. Đến hôm nay con cháu họ lại đang khao khát khôi phục lại. Có một điều gì đó luẩn quẩn. “Đời cha ăn mặn đời con khát nước”. Nhìn vào sức vóc làng Phù thì thật khó để xây dựng nổi chùa Tiên mang đúng dáng dấp xưa kia. Lượng tiền phải lên tới cả chục tỷ đồng. Nhã gọi điện về nhờ em gái đóng góp giúp. Đóng góp như một thành viên trong làng. Anh sẽ tìm kiếm thêm nguồn ủng hộ của người làng Phù đang sinh sống ở Thủ đô. Em gái anh cho biết hội Phật giáo tỉnh và các doanh nghiệp ủng hộ phần lớn, người làng thêm vào chắc làm được. Cô còn báo một tin thật vui rằng vừa đi cứu cây ruối “của anh”. Biết Nhã luôn lo lắng cho cây ruối cổ, cô bảo: “Chúng em vừa đào hết đám bê tông bao quanh gốc ruối. Mọi người đã coi đấy là chứng tích qúy giá nhất của làng mình cần bảo vệ. Bây giờ nó là cây di sản rồi đó. Anh yên tâm”.

Chùa Tiên rồi cũng sẽ được xây dựng lại. Hàng ruối quanh chùa cũng có thể được trồng lại. Dẫu cho vất vả đến đâu làng Phù của anh cũng sẽ ngẩng mặt lên với đời. Lời buồn muôn thủa mà cha anh nhắc đến mỗi khi làng đứng trước tai ương: “Nghiệm ra những đất nào có cái tên chữ là Phù thì số phận thường chìm nổi ba đào lắm. Phù Việt Trang, rồi Phù Vân bao nhiêu chuyện động trời đã xảy ra. Đất đã thế, người tránh sao khỏi truân chuyên, dị hợm” sẽ chỉ còn là kỷ niệm buồn trong quá khứ. Nhã tin cái vết chém mang tên “Hình nhân bái tướng” vào long mạch của làng đã hàn miệng. Cây ruối cổ này là một ví dụ, một hình ảnh kiên cường của người làng Phù. Anh luôn tin như vậy.