2

 Tin Cao Mừng bị địch bắt rồi chiêu hồi theo giặc, một thời gian dài không rõ thực hư. Người làng Phù không biết chuyện ấy, nhưng Nhã thì trăn trở, lo lắng khôn nguôi. Giữa năm 1975, ngay sau khi Sài Gòn giải phóng, Nhã nhận được thư bố anh báo tin Cao Mừng hy sinh. Giấy báo tử về làng trước ngày chiến tranh chấm dứt mấy tháng. Việc Cao Mừng khó tránh khỏi cái chết Nhã cũng đã lường đoán từ trước. Tuy lo lắng, trăn trở về cái tin nó chiêu hồi mà địch loan ra, nhưng anh vẫn nghĩ một người như Cao Mừng không bao giờ phản bội. Trong thư bố anh kể rằng kèm giấy báo tử không hề có một chút di vật nào, thay vào đó là những lá đơn, bài viết của đồng đội về sự hy sinh anh dũng của Mừng. Đó là một sự lạ. Xưa nay giấy báo tử chỉ ghi hy sinh ở đâu, ngày nào. Không ai giải thích về cái chết như Cao Mừng. Nhã hiểu đó là tấm lòng của đồng đội nó. Cái chết của Cao Mừng bao nhiêu ngày tháng bị bao phủ bằng một nghi án chiêu hồi đầu thú. Máy bay địch ra rả đọc thư và thông tin về nó. Trong hoàn cảnh chiến trường chẳng ai xác minh được đúng hay sai. Phân tâm, thậm chí nghi ngờ Cao Mừng hàng giặc có thể xảy ra. Lời khai của tên chỉ huy phó căn cứ Cao Lao bị quân ta bắt sau trận đó được đồng đội Cao Mừng ghi lại xóa sạch những lời đồn đoán ác ý bao quanh số phận Cao Mừng: “Địch đưa một chiến sĩ Giải phóng bị thương về giam ở chi khu Việt An. Chúng tìm thấy trong sổ nhật ký có tấm ảnh Nhã và Mừng chụp chung trước ngày vào mặt trận. Đằng sau tấm ảnh Mừng ghi tên chị Thứ, tên Nhã, năm nó ra đời, địa chỉ quê hương. Gần như đó cũng là toàn bộ thông tin về cuộc đời Cao Mừng. Bọn tâm lý chiến địch dựa vào đó làm giả thư Mừng kêu gọi đồng đội về với chính nghĩa quốc gia. Một chi tiết rất nhỏ làm Nhã tin đó không phải lời lẽ Cao Mừng là nó khai tên bố là Cao Thứ. Chúng đâu biết là Mừng không có bố, không biết tên bố. Hay nói đúng hơn chính Cao Mừng cũng không biết bố nó là ai. Ông ta chưa bao giờ hiện diện trong bộ nhớ của nó. Theo lời tên sĩ quan địch, không dụ được Mừng viết thư, địch bắt Mừng thu âm giọng nói. Vờ như không biết sử dụng micro, Cao Mừng giả bộ lóng nga lóng ngóng xoay trở trong tay cái “míc” nặng chịch. Tên sĩ quan tâm lý chiến ghé sát mặt vào hướng dẫn, Cao Mừng bất ngờ đập một phát như trời giáng vào mặt nó. Thằng địch ôm mặt đầy máu lăn quay ra sàn. Biết không thể khuất phục được Mừng, hôm sau bọn địch buộc Mừng vào sau xe zép kéo lê cho đến chết”.

       Nhã không biết chị Thứ có nghe được những lời tuyên dương về sự hy sinh oanh liệt của con trai mình không? Chắc hẳn chị phải nghe thấy. Chị bị câm chứ đâu có điếc. Chị có thể tự hào vì con mình đã sống xứng đáng. Nhưng cái chết của Mừng là nỗi đau quá lớn, quá sức chịu đựng của chị. Trên đời này chị chỉ có một mình nó. Chị vịn vào con để sống. Điều níu kéo chị ở lại với cuộc đời không phải là danh hiệu hay chiến công. Chị Thứ tội nghiệp đã không vượt qua được tổn thất đó.

       Những tháng ngày không thể quên của làng Phù. Giấy báo tử Cao Mừng về xã vào dịp trước Tết. Thời điểm đó cũng là đợt sắp giao quân của năm. Cùng với trường hợp của Cao Mừng làng Phù còn phải nhận tin buồn của hai liệt sĩ nữa. Chị Thứ mẹ thằng Mừng nhận hung tin trong điên loạn. Không có một di vật nào được chuyển về. Cao Mừng xuất hiện như một đốm sáng trong cuộc đời đầy dông bão tối tăm của chị để rồi lại biến đi như chưa hề tồn tại trên đời. Sau lễ truy điệu tập thể, sợ ảnh hưởng đến tinh thần những tân binh sắp nhập ngũ, lại vì cái Tết đang đến gần nên xã cử dân quân đến canh gác từng nhà có người hy sinh. Họ cấm không được kêu khóc rầm rĩ. Làng Phù chìm trong tang thương. Bà con chòm xóm lặng lẽ đến chia buồn. Đêm đêm những nhà có con chết trận đóng cửa khóc dấm khóc dụi với nhau. Dân quân gác bên ngoài. Không ai được làm ảnh hưởng đến tinh thần và khí thế của đợt nhập ngũ sắp tới. Mùi hương lãng đãng chập chờn ngõ xóm. Làng Phù những ngày ấy như nơi tụ họp của hồn ma. Riêng nhà chị Thứ mẹ thằng Mừng thì dân quân không phải canh gác. Chị câm. Không một tiếng khóc. Căn nhà chị tối om, lặng phắc. Chỉ phảng phất mùi hương lặng lẽ lọt qua kẽ vách. Chị Thứ nằm chết điếng từ lúc nhận tin con. Tiếng gào thét của chị nếu có chỉ lặn ngược vào ruột. Mấy hôm liền bà Mận ở bên cạnh cơm cháo, vỗ về an ủi chị. Bà không dám rời chị Thứ một bước. Tội nhất là lúc thấy chị cứ run rẩy ôm di ảnh con. “Tiếng khóc” của một người câm ghê rợn và quặn thắt. Tưởng có lúc như bật thành lời, nhưng vẫn chỉ là chuỗi âm thanh u ú như tiếng mèo hen, như giọng từ quy sặc nước. Vón cục lại. Bị chặn ứ lại trong ngực, trong họng. Nỗi đau không thoát ra khiến chị càng chết lặng. Bà Mận chỉ biết ôm lấy chị Thứ mà vỗ về. Tay bà vuốt vuốt trên lưng chị như cố làm tan đi phần nào cái khối đau đang hành hạ chị. Nước mắt bà cũng đã cạn. Lúc thương quá chỉ còn hức lên. Khô khốc!

       Một tối thấy chị Thứ đã có phần nguôi nguôi, hình như chị đang chìm vào giấc ngủ mê mệt sau mấy đêm thức trắng. Bà Mận để chị nằm nghỉ và chạy về dưới nhà ngó qua nhà cửa. Chưa bước chân vào nhà đã thấy người làng nháo nhác. Tiếng trống ngũ liên hối thúc. Căn nhà lợp rạ của chị Thứ giữa tiết hanh hao như một bó đuốc. Người gào người thét rầm rĩ. Ai có gì múc nước bằng thứ đó. Thùng, chậu, nồi, xoong… nhưng đã quá muộn. Hai cánh cửa bị buộc chặt từ bên trong. Chị Thứ đốt nhà tự tử. Chị quyết chết theo con. Bà Mận dẫm chân, đấm ngực thùm thụp:

       – Tại tôi. Tại tôi để nó lại một mình… Trời ơi là trời.

       Bà Mận nhào vào chỗ lưỡi lửa đang thè ra thùn thụt nơi cánh cửa. Một bóng người ôm chặt bà:

       – Con xin bà. Bà ơi không phải tại bà. Bà đừng tự hành hạ mình nữa…

       Bà Mận nằm lịm đi trong lòng chị Thơm. Thi thoảng lại rên rẩm:

       – Khổ quá, tôi tưởng nó đã nguôi nguôi. Tôi chỉ chạy về xem nhà cửa thế nào ai ngờ… Thứ ơi. Sao đời con khốn khổ khốn nạn thế Thứ ơi.

        Mọi người xúm vào khuyên can bà rằng chị Thứ đã hết mọi hy vọng sống. Chịu bao đau đớn tủi nhục ê chề để có một đứa con làm chỗ dựa, chỗ bấu víu trên đời. Vì nó chị còn lý do tồn tại. Nay nó bỏ chị bơ vơ. Với chị, ánh sáng của cuộc đời đã tắt. Chị chọn cái chết như là cái kết cục tất yếu của đời chị.

       Đầu năm 2004, Nhã nhận tin quê. Một tin khiến lòng anh xao xác, phân tâm. Vui ư? Cũng có một phần như thế. Nhưng một lần nữa nó lại khứa vào nỗi đau đớn xót xa trong lòng anh. Cao Mừng được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Biết bao con người dũng liệt, quả cảm đã ngã xuống trong cuộc kháng chiến này, họ đều xứng đáng là anh hùng nhưng không có cơ may vì nhiều lý do. Trường hợp của Cao Mừng do công của bốn chiến sĩ trinh sát của tổ “mắt pháo” năm ấy. Họ thoát chết bởi hành động xả thân của Cao Mừng. Sau nhiều năm kiên trì thu thập tài liệu, viết bài và đề nghị việc làm của họ có kết quả. Cuộc đời và chiến công của Cao Mừng sau hơn ba mươi năm mới được vinh danh xứng đáng. Cho dù có muộn mằn cũng là việc đáng làm.

        Lễ truy tặng Cao Mừng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân được tổ chức trang trọng, cảm động. Cả làng Phù có mặt. Sau nghi thức ở hội trường xã, từng đoàn tới dâng hương tại nghĩa trang liệt sĩ. Chờ cho mọi người về vãn, Nhã ngồi lại bên mộ Cao Mừng. Gần chục năm trước anh đã cùng đồng đội của Mừng đưa nó về quê. Chuyến đi vất vả nhưng cũng gặp nhiều thuận lợi. Cái chết đầy khí tiết của nó vẫn in dấu trong trí nhớ của nhiều người dân xã Hiền Lộc, Đại Lộc, Quảng – Đà. Anh chiến sĩ Giải phóng bị kéo lê sau xe ám thị họ mãi. Xác anh bị vứt lại ven đường. Đêm ấy bà con đã lén chôn cất anh chiến sĩ Giải phóng và làm dấu bí mật giữ gìn ngôi mộ. Chỉ là một nấm đất nhỏ, không bia mộ, nằm lẫn trong mấy trăm ngôi mộ dân thường khác, nhưng nghe tổ cất bốc hài cốt liệt sĩ hỏi thăm, người dân chỉ ngay. Một bát hương ken chặt chân nhang. Bà con vẫn chăm sóc chu đáo người chiến sĩ mà họ chưa biết tên. Nhã khóc nức lên khi xương cốt lộ ra. Một cảm giác rất thân thuộc tràn ngập tâm trạng anh. Nhã biết đây đúng là Cao Mừng rồi. Ý nghĩ ấy càng được củng cố khi thấy giữa hài cốt, một lọ thủy tinh nhỏ được bọc trong mảnh nylon. Ký hiệu trên mẩu giấy để trong lọ:“LSHS ngày.. . tháng… năm 1971 xe giặc kéo trên đường”.

       Tối hôm trước ngày đưa Mừng về quê, Nhã đề nghị cho anh “ngủ” cùng Cao Mừng một đêm. Chiếc tiểu sành phủ lá quốc kỳ đặt ngay ngắn trên giường trong một trạm khách của đơn vị quân đội. Giường bên Nhã nằm. Nửa đêm không ngủ nổi, Nhã ngồi dậy châm hai điếu thuốc. Anh để một điếu lên nắp tiểu. Anh trò chuyện với Mừng. Trong túi Nhã lúc ấy bỏng rát lá thư chị Thứ gửi cho Mừng ngày anh về phép mà anh không thể chuyển được cho nó. Hôm nghe thằng Nhiệt báo tin Cao Mừng bị bắt, Nhã đã bóc lá thư ấy ra xem. Anh vừa đọc vừa khóc nấc lên: 

        “Cao Mừng, con trai yêu dấu của mẹ. 

        Từ ngày con đi chiến đấu, ngày nào, đêm nào mẹ cũng nhớ con. Mẹ nhớ lắm, nhưng mẹ cũng tự hào về con lắm. Con có nhớ mẹ Thứ không? Nhớ mẹ, thương mẹ thì phải cố gắng phấn đấu cho bằng anh bằng em, đừng làm gì ảnh hưởng đến danh dự của mẹ con mình, ảnh hưởng đến làng Phù khốn khó của mẹ con mình, con nhé. 

       Anh Nhã được về phép thăm nhà, mẹ biết tin con vẫn khỏe, chiến đấu dũng cảm, lập nhiều chiến công, mẹ mừng lắm, mẹ tự hào lắm. Con là ánh sáng trong cuộc đời tăm tối của mẹ. Tuy mẹ không nói được nhưng trong lòng mẹ vẫn cất lên tiếng hát ca từ ngày con chào đời. Mẹ sẽ cố giữ sức khỏe để chờ con trở về trong ngày chiến thắng. Mẹ sẽ kén cho con một cô gái ngoan hiền. Mẹ sẽ được bế trong tay những đứa cháu bụ bẫm đáng yêu của mẹ…

         Nhận được thư này thì viết ngay về cho mẹ. Con nhớ đấy. Mẹ mong tin con mỗi ngày. Mẹ Cao Thứ của con… Làng Phù ngày, tháng năm 1971”.

       Thư chị viết sau ngày Cao Mừng hy sinh. Không biết chị nhờ ai chắp bút. Nét chữ con gái khá bay bướm. Hay là cái cô gái mà chị đã ướm sẵn cho thằng Mừng như trong thư chị nhắc tới. Lời lẽ thư thấm đẫm tình cảm nhưng cứng cỏi của một tâm hồn đoan chính. Cô gái nào đó viết hộ thư chắc phải rất hiểu “ngôn ngữ” của chị Thứ câm. Phải viết đúng suy nghĩ và tình cảm của chị. Cuối thư bên dưới dòng tên là một dấu điểm chỉ. 

       Lá thư ấy đây. Vậy là đã một phần tư thế kỷ Nhã mới chuyển được nó cho Cao Mừng. Anh khẽ khàng nhắc nắp tiểu sành đặt lá thư lên hài cốt. Nhã phải cắn răng để không bật ra tiếng khóc. Cõi lòng của chị Thứ, dấu tay của người mẹ khốn khổ giờ này đã bên cạnh Cao Mừng đứa con trai anh hùng của chị. Chị sẽ mãi ôm ấp vỗ về đứa con trai yêu dấu của mình. Nhã gục người ôm lấy “Cao Mừng” chập chờn qua đêm. 

       Cuộc đời Cao Mừng sáng chói nhưng cũng thật lạ kỳ. Một đứa con hoang thai, không có thứ giấy tờ gì công nhận nó tồn tại trên đời này. Nó trốn đi bộ đội, chiến đấu ngoan cường, lấy thân mình thu hút địch để giải cứu đồng đội, chịu cái tin đồn chiêu hồi đầu thú và rồi chọn cái chết lẫm liệt để chứng minh phẩm hạnh của mình… Một tính cách như Mừng, một suy nghĩ như Mừng không bao giờ nó làm hổ danh mẹ nó. Không để ai có thể coi thường mẹ con nó. Đến thương hại cũng không. Chị Thứ mẹ nó cũng là mảnh đời quá đỗi dị thường. Bất hạnh đến độ và cũng cứng cỏi đến độ. Chị sinh ra trong tai ương khốn khó. Sống lê lết bầm dập. Liều mình nuốt nhục để có một đứa con… Cao Mừng như ngọn đèn dọi vào cuộc sống tăm tối của chị. Chị nương theo ánh sáng của con để tỏa rạng trong cuộc đời này. Nhưng rồi ác hại thay ngọn đèn đó lại tắt ngấm giữa tuổi thanh xuân. Quá đỗi xót xa là ngày nó “về” với quê hương thì mẹ nó, chị Thứ đã khuất núi từ lâu. Cứ như chị trốn chạy để khỏi phải nhìn thấy đứa con yêu dấu của mình trong hoàn cảnh bi thương này.