Ga Phú Nang đêm cuối năm, chuyến tầu từ Lào Cai về như một con trăn khổng lồ lững lững tiến vào. Thời gian này, máy bay Mỹ đã ném bom vượt qua vĩ tuyến 20. Tầu xe chạy trong đêm phải hạn chế ánh đèn. Tiếng hú, tiếng nghiến của bánh sắt trên đường ray và làn hơi nước từ đầu máy xả ra làm cái không gian tĩnh lặng của ga tầu miền đồng rừng nháo nhác lên một hồi. Cái đèn bão của người gác ghi đung đưa trong màn đêm. Nhập nhọa bóng người như cảnh chợ âm phủ. Hai mươi chàng trai làng Phù lên một toa dành riêng cho tân binh. Tối om om, trong toa đã có nhiều người khác. Họ không nhìn rõ mặt nhau. Nguyễn Bá Nhã và Hoàng Vĩnh Trạm ngồi một ghế. Gần sáng họ được đổ xuống ga Đông Anh. Từ đây sẽ chuyển sang tầu Thái Nguyên về vùng đồi ven sông Công huấn luyện.
Vừa tỏ mặt người, trung sĩ Tấn người dẫn quân ra lệnh tập hợp điểm danh. Sự cố bất ngờ. Nhóm tân binh làng Phù thừa ra một đứa. Đó là thằng Cao Mừng. Nó không có tên trong danh sách nhập ngũ. Nhã lôi thằng Mừng ra một góc, lo lắng bảo:
– Mày liều thế! Tí nữa điểm danh là lộ bem hết. Mà mẹ mày có biết mày trốn đi không?
– Mẹ em đồng ý cho em đi mà. Anh nói giúp với thủ trưởng nhé – Mừng vận động Nhã giọng đanh lại
– Đuổi, em cũng không về đâu!
– Thế còn hồ sơ, giấy tờ của mày?
– Ối giời! Em sống gần này tuổi có giấy tờ gì đâu. Với lại mình đi đánh Mỹ chứ có làm Việt gian, phản động gì mà lo.
Biết thằng Mừng nói ngang, nhưng tính nó thế. Trung úy Đoàn trưởng Nhữ Huy Cọt bảo gọi Mừng đến cho ông gặp. Nhã đưa Cao Mừng tới. Nhã biết ông Cọt từ dạo tuyển quân. Ông người Ninh Bình, hình như ở huyện Nho Quan. Cái tên Cọt nghe là lạ vui vui. Tính ông lại xởi lởi, hay cười nên ai gặp cũng thấy dễ gần. Ngày về xã đi đâu ông cũng đeo cái xà cột da nâu xẫm. Khẩu súng ngắn trễ hông trông thật oách. Hình như ông Cọt mê chị Sính ở xóm Thượng. Chị có chân trong Ban chấp hành đoàn xã, hướng dẫn cán bộ tuyển quân làm việc với chính quyền địa phương. Hôm khám sức khỏe, ông Cọt xem hồ sơ của Nhã một lúc sau bất ngờ hỏi nhỏ:
– Em là Nhã?
– Vâng ạ.
– Anh hỏi cái này. Cô Sính có người yêu chưa?
– Dạ, theo em biết thì hình như chưa.
– Bố mẹ, anh chị em cô ấy thế nào?
– Bố chị ấy là bác Vận, kế toán hợp tác xã. Bà Út làm ruộng. Chị ấy là con gái lớn, sau chị là hai thằng em sinh đôi. Một thằng là Vĩnh một thằng là Phú anh ạ.
Ông Cọt nhìn Nhã, cười rất tươi:
– Cám ơn Nhã nhé.
Nhã nghĩ ông sĩ quan này yêu chị Sính rồi. Nhưng biết thế thôi. Tính Nhã không hay suy đoán, phô chuyện. Tuy lúc ấy trong lòng rất muốn hỏi ông Cọt liệu mình có đạt yêu cầu nhập ngũ không.
Nhìn thấy Cao Mừng, mặt ông Cọt không lập nghiêm như khi đứng trước hàng quân. Ông buông lời dọa mà giọng lại thật hồn hậu:
– Thế này là vô kỷ luật đấy nhé. Tên em là gì?
– Dạ, Cao Mừng ạ.
– Tên lót là gì?
– Báo cáo thủ trưởng chỉ thế thôi. Không có tên lót ạ.
Trung úy Nhữ Huy Cọt nhìn Nhã bảo:
– Để Cao Mừng ở lại đây, anh hỏi thêm vài điều. Nhã về tiểu đội đi.
Bước ra cửa đã thấy mấy đứa cùng làng thập thò của phòng ông Cọt. Nhã nhập vào với họ. Ông Cọt bước ra nghiêm giọng hỏi:
– Có chuyện gì mà tập trung cả ở đây thế hả?
– Thủ trưởng ơi, xin thủ trưởng cho thằng Mừng đi với chúng em ạ.
– Thủ trưởng ơi. Hoàn cảnh mẹ con nó khổ lắm ạ.
– Thủ trưởng ơi…
Mỗi đứa một câu nhao nhao. Ông Cọt xua xua tay:
– Thôi thôi, tôi biết rồi, các đồng chí giải tán. Tôi sẽ xem xét.
Thật may đó là một cán bộ rất nhân hậu. Nghe thằng Mừng giãi bày hoàn cảnh và nguyện vọng, ông Cọt đồng ý nhận nó vào đơn vị. Nó nhảy ào về chỗ đám tân binh làng Phù khoe rối rít:
– Thủ trưởng đồng ý cho tao đi với chúng mày rồi nhé.
Vậy là tính cả thằng Mừng đi lậu, làng Phù có hai mươi mốt tân binh nhập ngũ đợt ấy.
Mười bảy tuổi, cái tuổi mà thế hệ sau này vẫn bị coi là trẻ con thì những người lính như Nhã đã buộc phải lăn lộn, cứng cáp. Chiến tranh là một môi trường sống quá ư dị biệt. Từ miếng ăn, giấc ngủ đến thói quen, niềm ham muốn của con người đều phải khác đi, gồng lên, nén lại. Tâm thế sống cũng phải khác. Hình như cả hơi thở cũng khác.
Nguyễn Bá Nhã chuẩn bị cho mình một tinh thần bình tĩnh và chu đáo đến nỗi anh cũng không ngờ. Sau ba tháng huấn luyện, Nhã, Cao Mừng và Hoàng Vĩnh Trạm do đã tốt nghiệp cấp 2, cấp 3 được chọn đi đào tạo kỹ thuật và trinh sát Thông tin. Và rồi cả ba lại nhận quyết định vào chiến trường cùng đợt. Trước ngày lên đường, Nhã gói gém quần áo, tư trang không cần mang theo để vào vỏ chiếc hòm máy vô tuyến điện K63. Kèm theo lá thư ngắn nhờ cô Dy thủ kho của đơn vị: “Dy thân quý! Mình gửi lại số đồ dùng không cần thiết đem theo vào chiến trường. Đã có thống kê từng loại. Nếu mình không trở về thì nhờ Dy và đơn vị chuyển cho bố mẹ mình theo địa chỉ… À mà mình còn gửi ở quỹ đơn vị 20 đồng tiết kiệm. Đó là số tiền phụ cấp không tiêu đến. Cũng là phòng xa thế thôi, chiến tranh mà, cẩn thận vẫn hơn. Cám ơn Dy”.
Sẵn sàng bình tĩnh đón nhận mọi thử thách, cả cái chết nếu cần để cho đất nước đứng vững. Đó là tâm thế chung của những người lính trước thử thách những năm tháng đó.