Dư đảng của cuộc khởi nghĩa ở xứ Đoài chưa chết theo thủ lĩnh Nguyễn Duy Hưng từ chục năm trước nay tập hợp lại. Một số đầu lĩnh chiêu quân kéo lên đầu nguồn sông Cả. Họ liên kết với các tộc trưởng người thiểu số lập căn cứ trấn giữ suốt một vùng rừng núi hiểm trở từ Tây Bắc về tới miệt đất rộng lớn thượng nguồn Thao giang. Với trọng trách Tuần phủ Sơn Tây, Phan Văn Tuyển huy động một lực lượng quân hùng hậu lên dẹp loạn. Giao tranh diễn ra triền miên. Quân đội triều đình rút đi, đất lại mất. Trận gần nhất ở Thu Cúc Tuyển bắt được một tên đầu lĩnh cấp thấp và hơn chục nghĩa binh đem về giam ở thành Sơn Tây.
Đội quân khởi nghĩa ở Đà giang chẳng khác gì cái u quái ngày đêm làm Tuyển ăn không ngon, ngủ không trọn giấc. Hình thế vùng này vô cùng hiểm trở. Từ đấy nối với tả ngạn Thao giang làm thành một vùng đất không dễ mà chế ngự được. Thời nhà Lý thượng Thao giang đã bị coi là sơn cùng thủy tận chỉ có hùm beo, sói dữ ở. Quân triều đình không lên tới nơi thì ảnh hưởng của vương triều cũng chỉ còn cái vỏ bên ngoài. Cả một miệt Tây Bắc rộng lớn đã không thu được thuế từ khi phong trào nông dân nổi dậy. Tuyển biết triều đình ngày đêm canh cánh nỗi lo về vùng đất nghịch này. Chỉ có trấn trị được bọn giặc cỏ ở Đà Giang – Thao Giang con đường thăng tiến của Tuyển mới rộng mở. Tuy được cha nuôi Phan Văn Quánh hết sức nâng đỡ, nhưng vốn là kẻ bất tài, Tuyển cũng tự mình thấy đuối sức trước phong trào khởi nghĩa nông dân ngày càng lớn mạnh ngay trong địa hạt mình quản lý.
Cái lạnh xứ Bắc đã bắt đầu tê tái. Lưng chừng núi Tản hắt ngược lên Đà giang, sương đùn cuồn cuộn. Cứ mỗi lần hướng mắt về phía đó, Tuyển lại lạnh cả sống lưng. Ruộng nương ngày đông giá hưu hắt trong cái lưỡi gió ngăn ngắt buốt tựa ong châm, buốt như chó cắn. Cái ghế Tuần phủ Sơn Tây không còn dựa dẫm được như lúc làm chân Án sát. Đời sống của dân thế nào Tuyển cũng mặc. Việc ấy các phủ lỵ phải lo. Tuyển chỉ đau đáu về đám giặc cỏ trong địa hạt mình quản lý. Gần tết, Phan Văn Tuyển bất ngờ được Nguyễn Huy Bá báo tin năm nay các quan làng Phù Việt Trang cùng về quê đón xuân và mở hội làng. Một cái tin như câu chuyện làm quà. Chẳng gì Tuyển cũng đã được quan Gián nghị đại phu Hương cống Nguyễn Bá Hiến cưu mang nuôi dưỡng thành người. Lúc đầu hắn cũng không để tâm lắm. Có chăng nơi ấy chính là mảnh đất lưu dấu trong Tuyển nhiều kỷ niệm đầu đời. Một kẻ cha vơ chú váo như Tuyển không biết ai là cha là mẹ, không biết gốc gác quê hương thì Phù Việt Trang là nơi duy nhất để hắn nhớ về như chốn sinh thành. Từ ngày bị người cha nuôi Nguyễn Bá Hiến từ mặt, Tuyển dựa hẳn vào quyền thần Phan Văn Quánh. Những vị quan làng Phù Việt Trang cũng trở thành kẻ thù trong mắt hắn. Mọi động thái cử chỉ của Tuyển vẫn bị các quan làng Phù giám sát theo dõi. Cái ghế Tuần phủ Sơn Tây chưa hẳn đã chắc nếu hắn không dẹp được đám nông dân khởi nghĩa như lời cam đoan của Phan Văn Quánh khi tiến cử.
Nhậm chức đã hai năm rồi mà chưa lập được công trạng gì làm Tuyển sốt ruột. Chưa kể tới bao chuyện bợm bãi mua thù chuốc oán mà hắn gây ra từ khi ngồi vào cái ghế Án sát Sơn Tây. Quan thì xa bản nha thì gần. Những kẻ thất thế như Hoàng Phú Vy như Đặng Trung Hỹ, Bùi Văn Báu…vẫn chảy máu mắt nhìn Tuyển mà bặm môi, nghiến răng nuốt hận. Họ chỉ chờ có cớ lôi Tuyển ra mà xé, mà băm thành trăm mảnh cũng chưa hả hết giận. Cái ghế Tuần phủ một trấn lớn như Sơn Tây không êm ái gì. Ý nghĩ ấy cùng với nỗi lo về đám giặc cỏ ngày đêm hoành hành trong địa hạt đốt nóng tâm can Tuyển.
Vẩn vơ trong đêm bỗng Tuyển nhớ đến Nguyễn Huy Bá. Cái tin mười tám ông quan làng Phù Việt Trang về quê ăn tết chẳng hiểu sao cứ bám chặt trong đầu óc Tuyển. Nhắc tới Phù Việt Trang là nhắc tới một đoạn đời mà Tuyển rất muốn quên. Muốn quên mà không quên được. Nó khiến lòng dạ Tuyển nôn nao. Tuyển đứng lặng phắc bên cửa sổ nhìn về Tây Bắc sông Cả. Phía ấy có ngôi làng mà hắn gắn trọn cả tuổi thơ, đã từ đó lẫm chẫm đứng dậy. Vậy mà nay với Tuyển nó như chốn xa lạ, thù địch. Tuyển giật mình như văng vẳng cả tiếng trống lệnh, tiếng hò reo của đám nông dân khởi loạn từ bên đó. Một ý nghĩ kỳ quặc. Có lẽ mối âu lo về trách phận của mình làm Tuyển luôn luôn bị ám thị nặng nề. Tuyển nảy ra một liên hệ quái đản. Phù Việt Trang cách thượng nguồn Thao giang, Đà giang không xa. Mưu mô phản trắc trong người Tuyển bất chợt ngọ nguậy. Ngọ nguậy rồi bừng thức. Tâm trạng hắn chẳng khác gì khi nghe từ Nguyễn Huy Bá cái tin thế tử Trịnh Khải mưu làm phản mùa xuân năm Canh Tý. Lúc đầu còn mù mờ nhưng cứ rõ dần ra. Đám quan lại làng Phù Việt Trang năm nay về mở hội rầm rĩ bên nách vùng đất nghịch. Có khác gì một thứ tập hợp quân khởi loạn? Phải rồi! Tuyển à lên. Hắn quay phắt sang thư phòng. Tay lập cập mở địa đồ và thầm reo: “Thật nhất cử lưỡng tiện. Mũi tên này sẽ trúng được cả hai đích”. Ý nghĩ đó đốt nóng cái đầu đầy ác mưu của Tuyển.
– Tùng… tùng… cắc… tùng… cắc… cắc… tùng…
– Đi tập văn nghệ thôi các bạn ơi?
Bốn xóm Đông Nam Đoài Bắc đêm nào cũng rộn ràng tiếng trống, tiếng nam nữ gọi nhau đi tập văn nghệ chuẩn bị cho hội Khai xuân khánh hạ. Làng trên xóm dưới đâu đâu cũng vang lên giọng hát lanh lảnh, say sưa: “ Nhờ trời hạ kế sang đông/ Làm nghề cầy cấy vun trồng tốt tươi/ Năm nong đầy em say em giã/ Trấu ủ phân, cám bã nuôi heo/ Sang năm lúa tốt, tiền nhiều/ Em đem đóng thuế, đóng sưu cho chồng…”. Nhiều trò chơi thượng võ cũng được các xóm tập dượt. Trai tráng diễn trò đánh trận giả. Từng cơ, từng đội vận áo lính, mang binh khí hò reo ra trận. Cờ quạt tưng bừng. Kiệu rước của mỗi xóm được giữ bí mật ghê lắm. Nơi làm kiệu cử người canh gác suốt đêm đề phòng xóm khácbiết… Một không khí tưng bừng khiến tiết xuân càng thêm rạo rực.
Phan Văn Tuyển cho tay chân giả người đi chợ, đi bán thuốc Nam, cắt tóc dạo qua lại Phù Việt Trang dò la. Hắn dựng lên một hồ sơ về âm mưu phản loạn của các quan làng Phù. Tuyển cho ngựa trạm về triều cấp báo Phù Việt Trang lợi dụng mở hội làng để bắt tay với đội quân khởi nghĩa ở Đà giang, Thao giang. Tuyển sàm tấu rằng mười tám ông quan làng Phù Việt Trang có lòng phản trắc từ lâu. Đợt này cùng xin về làng ăn tết chỉ là cái cớ. Hương cống Nguyễn Bá Hiến sẽ cầm đầu dân Phù Việt Trang cùng các thủ lĩnh khởi nghĩa đánh chiếm công sở phủ lỵ bên tả ngạn sông Cả mở rộng vùng chiếm đóng lên Tây Bắc. Tên đầu lĩnh và đám lính nông dân khởi nghĩa bị bắt dạo nào được Tuyển vỗ về bảo đứng ra làm chứng. Những lời cung về mối liên hệ ngầm giữa các quan làng Phù Việt Trang với nhóm thủ lĩnh nông dân được chúng viết ra theo hướng dẫn của Tuyển. Có trong tay lời khai của đám tù nhân, Tuyển liền ra lệnh đem tất cả những kẻ đó ra chém đầu thị uy. Tuyển gọi vụ án làng Phù Việt Trang là âm mưu “Tế cờ khởi ngụy”.
Tấu trình của Phan Văn Tuyển làm cả cung vua phủ chúa bàng hoàng. Cho dù trong dạ phân vân về âm mưu phản nghịch của các vị quan làng Phù, nhưng vốn thâm thù với họ nên phe cánh Phan Văn Quánh nhân chuyện này mượn gió bẻ măng. Không có dịp nào tốt hơn để hả nỗi thù tức đối với những kẻ luôn hằm hè theo dõi hành tung của mình. Tội làm giặc là phải tru di tam tộc. Triệt hạ làng. Thật giả không biết thế nào nhưng cả vua Lê, chúa Trịnh đều kinh hoàng khi nghe tin các quan làng Phù Việt Trang âm mưu khởi loạn. Tâm trạng lo sợ các cuộc khởi nghĩa nông dân luôn đè trĩu trong lòng họ. Vua Lê nhận thấy hình như có gì đó khuất tất trong bản hạch tội các quan làng Phù Việt Trang, song trước sức ép của phủ Chúa và đám quyền thần Phan Văn Quánh, Quách Đình Bảo, vua buộc phải xuống lệnh giao Tuần phủ Sơn Tây tróc nã loạn thần.