3

Mấy chục năm trước, quan Gián nghị đại phu Hương cống Nguyễn Bá Hiến có chuyến kinh lý miền duyên hải. Tới huyện Miện Thành xứ Đông ông nhặt được một đứa con trai bị vứt ở ven đường. Hôm ấy con ngựa ông cưỡi đang gõ móng trên đường thiên lý thì tự nhiên đứng sững lại. Chân trước bên phải gãi gãi trên mặt đất rồi hí lên một tiếng rất lạ. Quan ông quất mấy roi mà nó vẫn không chịu bước. Con ngựa này đã gắn bó với ông nhiều năm. Nó thuần tính và chưa bao giờ biểu hiện lạ như thế. Nhìn múi lông bờm ông cảm thấy như nó bị lạnh. Làn da trên cổ, lật bật run. Vào khắc đó đã sắp nửa buổi sáng, trời đâu có sương gió gì. Quan ông nhìn quanh và bất chợt nhận ra một bọc vải nằm bên miệng một cái cống gạch dưới chân đường thiên lý. Ngó trước nhìn sau chỉ thấy mênh mông đồng nước. Không một bóng người. Quan ông hạ lệnh cho lính xuống xem là cái gì. 

       – Bẩm quan lớn có một đứa bé bị vứt ở đây ạ!

Quan Gián nghị đại phu lập cập xuống ngựa. Ông đứng chờ. Người lính ôm thằng bé lên, ông lật mảnh tã và nhận ra nó là con trai, thằng bé khéo mới chỉ một hai ngày tuổi, cái cuống rốn chưa rụng. Da nó tím tái vì rét nhưng trông thật dễ thương. Điều làm ông thấy lạ là thằng bé được bọc trong gấm quý. Chiếc mũ trên đầu cũng may bằng lụa tốt. Có vẻ như nó hoài thai từ cửa một bậc đại phú. Thằng bé mới bị vứt bỏ chưa đến một canh giờ. Quan ông ôm nó theo và cho lính thông báo với chức sắc địa phương truy tìm kẻ vứt con nhưng không có kết quả. 

       Năm ấy Hương cống Nguyễn Bá Hiến đã gần ba mươi tuổi. Người vợ kết tóc xe duyên với ông chục năm trước sinh con một bề. Vừa thèm muốn con trai lại động lòng trắc ẩn, Nguyễn Bá Hiến nghĩ biết đâu trời thương mà cho mình nhặt được hạt máu rơi này. Ông đem thằng bé về nuôi. Đặt tên cho là Nguyễn Bá Tuyển. 

       Lọt cửa nhà quan đang hiếm con trai, Tuyển được cả nhà yêu quý nâng niu chẳng khác viên ngọc trời. Cậu ấm Tuyển càng lớn càng vâm váp. Mặt to cổ lớn. Cái cằm không biết giống ai cứ bạnh ra trông rất oách. Quan Gián nghị đại phu nhậm chức trong triều không đem theo vợ con. Tuyển sống ở quê với người mẹ nuôi thật thà, lành hiền và hai người chị gái luôn bị coi là loại “thập nữ viết vô”. Được cưng chiều từ nhỏ Tuyển nhiễm thói lười nhác, phóng đãng. Quan ông đón thầy về dạy học cho cậu. Tuy tỏ ra sáng dạ nhưng tính nết Tuyển ngang tàng thích gì học nấy, coi thầy chẳng ra gì. Mấy kỳ thi cậu đều không qua được bậc Sinh đồ. Năm Tuyển hai mươi tuổi, do quan Gián nghị đại phu có công lớn với triều đình, Tuyển được vua đặc cách cho làm tập tước tại bộ Hình.

       Triều đình nhà Lê những năm ấy rối như canh hẹ. Chúa Trịnh Sâm danh nghĩa bề tôi nhưng lấn ép vua, làm nhiều chuyện điên đảo. Xung quanh Chúa là một một đám quyền thần do Quận công Hoàng Đình Bảo và Thượng thư bộ Hình Phan Văn Quánh đứng đầu. Hoàng Đình Bảo nắm giữ quân đội được phong chức Huy quận công. Sử sách vẫn quen gọi là Quận Huy. Quận Huy là thuộc hạ thân tín của chúa Trịnh Sâm, nhưng lại ve vãn thông dâm với người thiếp yêu của Chúa là Đặng Thị Huệ. Dân kinh thành đặt vè“Thế gian có mắt như mờ/ Để cho Huy quận vào sờ chính cung”. Không chỉ thao túng triều chính, đám quyền thần còn lừa vua dối chúa đặt ra bao nhiêu thứ lệ luật bóc lột dân lành. Vua Lê từ lâu chẳng khác gì bù nhìn. Đất nước rã đám. Băng đảng nổi dậy khắp nơi. Nhóm quan lại làng Phù Việt Trang được tiếng thanh liêm trở thành vật cản, khắc tinh của lũ tham quan ô lại. Đã nhiều lần họ tâu trình lên vua hành động nhũng nhiễu, tham bạo của đám quyền thần bên phủ chúa. Mối hiềm khích ấy cứ âm ỉ kéo dài. Cung Vua phủ Chúa nhìn nhau như thù địch.

      Tuổi trẻ hoang đàng, từ ngày lọt vào nơi trung tâm quyền lực đang lúc bê bối, Tuyển có nhiều mối quan hệ mà Hương cống Nguyễn Bá Hiến không quản lý được. Tuyển học cái hay thì ít mà tụ bạ với bọn ô hợp khốn nạn thì nhiều. Quan Gián nghị đại phu Nguyễn Bá Hiến rất lo khi nhận ra tư cách không ra gì của đứa con nuôi. Ảnh hưởng của ông đối với Tuyển ngày càng lỏng lẻo nhất là từ khi nó trở thành thuộc hạ dưới trướng Phan Văn Quánh. 

       Cung vua phủ chúa “lườm nguýt” nhau. Sau lưng họ cũng hình thành những phe nhóm đối địch. Ai thờ chúa ấy. Phan Văn Quánh rất sớm nhận ra tư cách đồi bại của Tuyển. Ông ta cho tay chân rủ rê, lôi kéo thằng con bất trị này để dùng hạ bệ bố nó. Chẳng khó khăn gì để một kẻ như Tuyển ngả vào vòng tay nâng đỡ của vị quan thế lực nhất triều đình. Cái tiếng là làm chân tập tước tại bộ Hình, nhưng ngày đêm Tuyển chỉ la cà uống rượu giao du chơi bời với một đám công tử con quan bán trời không văn tự. Tuyển kết giao với cả Đặng Mậu Lân, em trai tuyên phi Đặng Thị Huệ. 

       Nói đến Đặng Mậu Lân thì sử sách đã chép những chương đen ngòm về tư cách của gã “con trời” này. Dựa vào thế của chị gái được Chúa yêu, Đặng Mậu Lân ngạo ngược phá phách làm người dân kinh thành mất vía. Sách “Hoàng Lê nhất thống chí” mô tả Lân như một kẻ rách trời rơi xuống. Hắn ngông ngạo đến nỗi coi chúa Trịnh Sâm cũng chẳng ra gì. Hàng ngày hắn dẫn một nhóm tay chân nghênh ngang trên phố. Thấy ai ngứa mắt là cho quân đánh đập, làm nhục. Gặp đàn bà con gái vừa mắt là quây trướng giữa đường lôi người ta vào hãm hiếp. Ai không chịu liền bị xẻo đầu vú. Nếu chống cự có khi bị đánh đến chết…Trịnh Sâm điêu đứng trước vẻ đẹp của Đặng Thị, không chỉ dung dưỡng cho Đặng Mậu Lân làm bao chuyện bậy bạ, điên đảo mà còn phế truất con trưởng Trịnh Khải, đưa Trịnh Cán con của Huệ mới có mấy tuổi lên làm thế tử nối ngôi. Giới quan lại trong triều xôn xao, phân tâm. Trịnh Khải uất ức lắm. Trong số bạn nhậu, Tuyển chơi rất thân với Nguyễn Huy Bá một cấp sự trung trong Đông cung thế tử Trịnh Khải.

       Cuộc rượu ở dinh quan Tuần phủ Kinh Bắc mới được vài tuần, Trịnh Khải ra lệnh đuổi hết bọn hầu hạ ra ngoài. Khải ôm mặt khóc hu hu:

       – Nỗi oan khốc này ta phải đòi lại bằng được.

       – Thế tử. Ngài đừng quá xúc động. Việc lớn cần nén tâm lại, để sáng suốt tính toán trước sau – Nguyễn Khắc Tuân khẽ khàng khuyên nhủ.

       Từ khi bị phế truất, Trịnh Khải tỏ ra vô cùng chán 

chường. Cứ vài tuần Khải lại đem theo bọn tay chân thân tín Vĩnh Vũ, Thẩm Thọ, Đàm Xuân Thụ… lên Ba Vì hoặc sang vùng Kinh Bắc săn bắn. Lần nào đi cũng gọi Tuần phủ địa phương uống rượu giải sầu. Hôm nay ông ta tỏ ra quá bức xúc. Trịnh Khải quay sang Vĩnh Vũ hỏi:

       – Tin trong phủ thế nào?

       – Bẩm Thế tử, long thể nghe chừng mệt lắm – Vĩnh Vũ thưa – Người của ta trong ấy báo ra, Chúa lúc mê lúc tỉnh. Tỉnh lại gọi tên Cán.

       Trịnh Khải nghiến răng trèo trẹo.

       – Minh tình này phải khởi sự ngay. Không để Chúa làm chuyện đã rồi.

       Chuyến đi săn ấy của Trịnh Khải diễn ra vào mùa xuân năm Canh tý 1780. Khải dự liệu từ lâu một cuộc đảo chính dành lại ngôi báu. Tay chân dưới trướng Khải đã âm thầm thu gom vũ khí, chuẩn bị lực lượng. Tuần phủ Sơn Tây Nguyễn Khản và Tuần phủ Kinh Bắc Nguyễn Khắc Tuân đứng sau ủng hộ. Tin chúa Trịnh Sâm ốm nặng khiến Khải càng nóng lòng hành động.

       Chuyện tưởng kín như bưng mà trời không dung Khải. Một kẻ thuộc cấp trong dinh tuần phủ Nguyễn Khắc Tuân ở buồng trong nghe lỏm được câu chuyện. Kẻ thuộc hạ ấy là người nhà của Nguyễn Huy Bá, dưới trướng Khải. 

       – Cháu nghe rõ ràng thế vội về đây phô với cậu. Toàn chuyện chết người cả, cậu tính sao cho cẩn trọng.

       Nguyễn Huy Bá vừa mừng vừa sợ. Bá hầu hạ Khải nhiều năm nay, nhưng là kẻ tắt mắt, điêu hớt. Bá ăn cắp đồ quý trong cung bị Trịnh Khải phạt nặng nên đem lòng thù tức. Biết âm mưu của Trịnh Khải, Bá muốn nhân chuyện này phản chủ, nhưng thân phận thấp kém khiến hắn không biết nên làm thế nào. Sống ở trong cung lâu Bá biết tin này mà lộ ra hắn sẽ chết trước. Đang đắn đo suy nghĩ Bá chợt nhớ đến Tuyển. Từ ngày chơi thân với Nguyễn Bá Tuyển, được Tuyển cho ăn nhậu, chơi bời Bá vẫn áy náy chưa có dịp trả ơn. Bá từng nghe Tuyển tâm sự: “Tao hầu hạ quan Thượng cả năm trời rồi mà chẳng lập được công trạng gì. Buồn lắm”. Chuyện này tốt nhất là rỉ tai Tuyển. Hắn ở dưới trướng Thượng thư bộ Hình Phan Văn Quánh. Tuyển ở ngoài cung việc đi lại hành sự dễ dàng hơn. Nghĩ thế, Nguyễn Huy Bá tìm gặp ngay Tuyển. Hai thằng chọn một cái bàn trong góc quán rượu. Uống được vài tuần, Bá ghé tai Tuyển thì thào: 

       – Tao tặng mày món quà này. Kinh khủng lắm. Phải rất kín miệng, hở ra là bay đầu. Khéo làm thì con đường thăng tiến của mày rộng mở chưa biết đến đâu mà tưởng.

       Phải nói tuy trẻ tuổi, lười nhác nhưng Nguyễn Bá Tuyển rất nhạy cảm với những âm mưu mánh lới đang hàng ngày diễn ra trong cung đình. Từ ngày kết thân với đám Lân, Bá hắn học được cách thọc mạch vào bầu không khí rối ren giữa cung vua phủ chúa. Đám bất trị này chẳng khác gì lũ rắn rết luồn lỏi giữa những mối bất hòa thượng đỉnh để cầu vinh. Nghe Nguyễn Huy Bá nói, mắt Tuyển trợn trừng. Miệng hắn há hốc. Tay hắn luống cuống làm đổ cả chén rượu. Một chuyện tầy trời như thế mà bất ngờ lọt vào tai khiến hắn rụng rời là phải. Vừa kinh sợ vừa sung sướng. Tuyển lập tức nhận ra đây là thời cơ lớn để tâng công với người nâng đỡ hắn. Tuyển vít đầu Nguyễn Huy Bá xuống gằn giọng:

       – Tuyệt đối không hở cho ai rõ chưa. Đúng là bay đầu như chơi. Tao sẽ bẩm báo ngay lên quan Thượng. Việc này mà thành thì cả hai ta khỏi phải làm mãi cái chân hầu hạ kẻ khác.

       Phan Văn Quánh sửng sốt trước tin dữ. Ông ta liền vào ngay phủ Chúa. Tuyển được dắt đi cùng. Phủ Chúa thâm nghiêm. Lần đầu tiên Nguyễn Bá Tuyển nhìn thấy mặt Chúa. Trịnh Sâm thân hình cao to, râu hàm én trông rất oai vệ. Tuy đang bị ốm phải nửa nằm nửa ngồi trên sập song ở Chúa vẫn toát lên cái uy khiến người khác phải kính sợ. Quánh và Tuyển quỳ mọp. Chúa phẩy tay miễn lễ. Phan Văn Quánh bước khom khom tới bên sập. Ông ta thì thào vào tai Chúa. Chúa vùng ngồi dậy. Tuyển không nghe được lời bẩm báo nhưng thấy Phan Văn Quánh chỉ tay về phía mình. Cặp lông mày sâu róm của Trịnh Sâm đang dựng lên như bờm mãnh thú chợt giãn ra, chùng xuống. Thế lực trong tay Trịnh Sâm lúc ấy còn mạnh. Tả hữu luôn có Huy quận công Nguyễn Đình Bảo thống lĩnh quân đội và Thượng thư bộ Hình Phan Văn Quánh. Lập tức Chúa triệu quận Huy vào phủ lệnh cho hai tay chân thân tín tiến hành ngay một cuộc

phản đảo chính.

       Đại sự của Trịnh Khải chưa kịp khởi đã bị bóp chết. Nhiều quan lại dự mưu bị hành quyết, bị lưu đầy. Trịnh Khải bị tống giam. Những kẻ có công phát giác được thăng trật. Nguyễn Bá Tuyển mặc dầu chưa đỗ đạt gì vẫn được Quánh xin Chúa bổ làm Án sát Sơn Tây. Từ đây Tuyển coi như chấm dứt khỏi mọi ảnh hưởng của người cha nuôi Nguyễn Bá Hiến.