6

Sống với cha hơn năm năm ở Hà Nội, Nguyễn Bá Nhã trở lại làng Phù. Ông Lễ xin chuyển công tác về tỉnh. Năm ấy chiến tranh đã lan ra khu Bốn. Làng Phù dốc hết trai tráng ra mặt trận. Chỉ còn lại loáng thoáng bóng đàn ông. Rặt người già với trai hoi cùng những đứa tật nguyền, còi cọc chẳng khác gì cái kẹo. Lũ con gái cũng đua nhau đi khỏi làng. Người xin đi thanh niên xung phong, người vào làm công nhân nông trường. Sau mỗi đợt như thế làng Phù lại heo hắt, duễnh doãng ra. Tối tối làng chìm đắm trong bóng đêm như một đống rạ ẩm thếch, mốc meo. Không một ánh đèn. Không một tiếng người. Chỉ thi thoảng tiếng loa của ông Bỉnh què trưởng thôn thông báo việc nộp thuế nông nghiệp, huy động người đi đắp đê, làm thủy lợi… là thấy làng còn đang thoi thóp sống.

– A lố… a lồ… phù phù. A lố… Đây là bản tin của ban thông tin văn hóa làng Phù Vân. Bà con nghe rõ không.

– “A lố… a lồ… alo… ố… a lo… ồ”…

Hai anh em Nhã nhại tiếng ông Bỉnh cười ngặt nghẽo. Buổi phát thanh của ông Bỉnh què dài lê thê. Câu chữ rối rắm. Ngọng líu ngọng lo. Có lúc tưởng ông vừa nói vừa ngủ gật. Chán hoét. Nhã và Nhẫn vừa bắt chước ông Bỉnh vừa cười tóa lóa khiến bà Mận phải gắt tướng lên:

– Câm mồm đi để tao còn nghe.

Hai đứa lại rúc vào cái ổ rơm chỗ nền bếp. Chúng cứ a lố a lồ… trêu nhau cho tới lúc mắt díu vào. Phổ biến xong ở xóm dưới ông Bỉnh chuyển chỗ lên xóm trên. Cái loa trên tay ông lại phát ra cái câu mở đầu mà ai cũng thuộc lòng: “A lố… phù phù a lố… bà con nghe rõ không…”. Cái tên đệm Bỉnh què do người làng Phù đặt bởi bên bàn chân trái của ông chỉ có ba ngón. Nghe đâu thời chống Pháp, một lần máy bay “bà già”* của địch ném bom, bắn đạn đum đum xuống làng Phù. Ông Bỉnh khi đó trong đội tự vệ nằm cùng hầm với mấy người nữa. Hầm bị trúng bom. Một góc bàn chân bên trái từ ngón giữa tới ngón út bị băm nát. Sau tai nạn đó chân ông bước tập tễnh. Thế là ông còn bị nhẹ. Bà Tựu vợ ông Láng chết. Anh Quyến bị tiện mất một cẳng chân. Thầy thuốc cắt lên gần gối, phải đi nạng. Người làng gọi là anh Quyến cụt còn ông là Bỉnh què.

Dăm năm ăn trắng mặc trơn ở đất Kinh kỳ, Nguyễn Bá Nhã trở về đằm mình trong đất quê. Vào đúng cái tuổi biết nhận thức. Nhận thức của một thằng trai đã có cơ hội nhìn vượt qua lũy tre ủ dột, đã biết tới nhiều chân trời khác lạ so với bạn bè cùng lứa càng hằn sâu trong tâm tưởng,

Những trưa trang nắng Nhã cùng đám bạn vắt vẻo trên rặng ruối quanh chùa Tiên nhấm nháp vị ngọt lừ của nó. Người lớn bảo cây ruối thân rỗng là nơi trú ngụ của loài ma trơi. Nhà chùa hay trồng nó quanh rào để ma trơi có chỗ ở không vào chùa quấy nhiễu.

– Ăn quả ruối khéo mà chết “ đẩm” – Người lớn đi qua nhắc bọn Nhã như thế.

– Chết đẩm á? Các ông các bà ấy dọa đấy. Ăn mãi rồi có sao đâu.

Một lần Nhã hỏi, cha anh giải thích:

– Ruối là cây thiêng. Ở trên tán ruối lũ rắn hay nằm phơi nắng. Nếu rắn nhả nhãi ra quả ruối, ăn phải quả đó có khi chết người.

Nghe cha nói Nhã hơi sợ. Nhưng cái tính nghịch ngợm, ham chơi của tuổi học trò quên ngay những lời khuyên của người lớn. Bao lần nằm phơi bụng trên tán cây ruối, chưa lần nào Nhã nhìn thấy rắn. Còn ma trơi, nói vậy chứ mặt ngang mũi dọc nó ra sao Nhã cũng chưa hình dung ra. Một đêm đi theo các anh lớn ra cầu kênh nhìn về bãi tha ma, Nhã thấy có những tia sáng xanh lét vọt lên. Trong đêm đen thứ ánh sáng ấy khiến người ta rờn rợn da gà. Các anh ấy bảo Nhã:

– Đấy, ma trơi đấy.

– Có ma trơi thật hả anh?

– Chúng tao nghe nói sau khi người chết chôn xuống mồ gặp mưa, linh hồn sẽ thoát ra để bay về trời. Cái vệt sáng hôm nãy chắc là linh hồn ông Tíu ở xóm trên. Ông ấy chết vừa chôn hôm qua. Chiều nay trời mưa nên hồn ông đi báo cáo Diêm vương đấy. Trước khi đi ma trơi thường múa may, nhảy nhót như còn luyến tiếc trần gian. Nhã bất chợt kéo hai tà áo sát vào người, ghìm cơn run trong bụng. Trong lòng vẫn bán tín bán nghi. Sau này lớn, Nhã được giải thích là hiện tượng phụt sáng lên ở những ngôi mộ người mới chết là do hai con ngươi trong mắt tử thi nổ. Ánh sáng lân tinh phụt lên chứ chẳng có chuyện linh hồn người chết biến thành ma trơi trước khi về trời.

Tuổi thơ của Nhã gắn với làng Phù là mảng ký ức vừa đau buồn vừa trớ trêu mà đẹp một cách lạ thường. Nó là những thước phim đầu đời vừa trong trắng thơ ngây vừa lấm lem bùn đất. Và không hiểu sao hình ảnh những cây ruối quanh chùa Tiên cứ hằn sâu trong tâm trưởng mỗi khi Nhã nhớ về làng Phù.

Rặng ruối đã nhiều tuổi lắm. Tán của nó kết thành tầng tầng lớp lớp lá xanh rì. Nhã và lũ bạn thích nhất là leo lên cây ruối ngả trên mặt ao chùa. Tán nó xòa như tấm thảm rộng bằng cái chiếu hoa. Có thể mở được cả một hội tam cúc trên đó. Vừa đánh bài vừa hái ruối ăn. Rồi những ngày lang thang đi học. Từ nhà đến trường là con đê to nhưng tụi Nhã chẳng mấy khi đi trên con đường ấy. Dắt díu nhau xuống chân bãi, len lỏi mép vườn chui rào mà đi. Chỉ tụi học trò gái có túi đựng sách bút còn đám con trai thì kẹp nách, cuộn lại như cái ống thổi lửa. Hôm nào có giờ lao động, thầy cô giáo phân công mang dụng cụ bao giờ Nhã cũng nhận đem theo cái xẻng. Cuốc và quang gánh… nhường cho đứa khác. Đem cái xẻng, lao động xong, tháo cán vứt đi. Cái lưỡi xẻng nhỏ mỏng Nhã đúc vào trong áo, trước bụng tha hồ chạy nhảy. Chiều về lại kiếm đoạn tre làm cái cán khác. Từ vườn này len qua vườn kia, Nhã và đám bạn vừa đi vừa săm soi tổ chim. Mắt không quên nhớn nhác xem có buồng chuối nào ương ương là vặt trộm. Quả chuối còn xanh lét mới tước được lớp vỏ giấy bên ngoài. Ăn sường sượng, chát xít, nhựa chuối bám lằng nhằng quanh mép.

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:

Chú thích*: Loại máy bay DAKOTA cánh bằng của Pháp.