Phù Việt Trang hoang tàn, héo quắt giữa tiết Thượng nguyên đang độ mơn mởn. Tiếng trống, tù và, thanh la liên hồi thúc sau lưng đội quân triều đình vây bắt, truy nã loạn thần. Giữa ban ngày mà cảnh vật xám tựa chì đúc. Cây cối run rảy. Nhà nhà đóng chặt cửa chết lặng. Trung tâm bãi hội, mấy giàn đu đôi đứng trơ khấc. Khu cắm trại phất phơ vài mảnh chăn hoa. Cổng chào kết lá móc bị giật đổ. Sau làn khói nhập nhọa, những tầu lá móc phơ phất trông chẳng khác gì đầu tóc rũ rượi của lũ quỷ cái vật vờ tìm kiếm tử thi. Hoa quả, rác giấy, tiền vàng mã ngập ngụa…Ở nơi nền đất cao trội, vừa mấy hôm trước là lễ đài dành cho các quan và ban giám khảo hội thi, giờ trở thành nơi xử án của quan quân triều đình. Tuần phủ Sơn Tây Phan Văn Tuyển súng sính trong bộ phẩm phục. Râu hèo vểnh ngược, hằm hằm nộ khí. Hắn thả mình xuống chiếc ghế có tay ngai, hai bên dàn đủ mười ba bộ binh khí thị uy.
Đội lính áp giải mười tám cũi tù tiến vào bãi hội. Trong chiếc cũi đầu, quan Gián nghị đại phu Hương cống Nguyễn Bá Hiến trên mình chỉ vận bộ quần áo cộc màu đen, buộc dải trước ngực. Mái tóc bạc trắng búi gọn sau gáy. Ông vươn cao đầu nhìn một lượt bà con chòm xóm. Ánh mắt ấm áp, quắc thước không một chút sợ hãi, bối rối. Bộ râu cước bay phất phơ làm sáng cả lòng cũi tre ngâm đã lên mầu đen xỉn. Qua chỗ Tuyển đứng, Nguyễn Bá Hiến trợn mắt nhìn đứa con hoang mà ông đã trót nhặt về. Ánh mắt đầy hối tiếc, căm hận. Cái nhìn ngùn ngụt khinh bỉ của ông khiến Phan Văn Tuyển phải gằm mặt xuống. Phía sau ông các vị Giải nguyên, Hương cống, Sinh đồ… cùng giữ chức trong triều bị giải ra bãi hội. Dù tuổi tác, phẩm trật khác nhau nhưng đều tỏ ra cương cường. Họ hiểu tai họa này từ bọn quyền thần tham nhũng hà lạm trong triều đình dựng lên. Dân làng Phù Việt Trang đau buồn, thương xót và hoảng sợ cùng cực. Nhiều người run cầm cập úp mặt vào lưng nhau tức tưởi.
Sau màn hạ nhục, các quan làng bị lôi ra hành
quyết. Trước lúc phải nhận lưỡi đao oan nghiệt, người ta thấy quan ông Nguyễn Bá Hiến cứ hướng mắt về phía trời Tây, nơi đó có dãy núi Lưỡi hái mờ xa như nhắn gửi điều gì. Thần thái quan ông không một chút biến đổi, nhưng trong ánh mắt vời vợi nỗi buồn xa xót. Chỉ rất ít người nhận ra tia nhìn ấy như ẩn chứa nỗi niềm xa ngái về một hy vọng mong manh. Nó sáng lên bất chợt rồi lụi đi rất nhanh.
Mười bảy vị quan làng Phù bị xử tội bằng hình phạt chặt đầu. Không một tiếng rên la, van xin. Thảm thê, kinh khiếp nhất là gần ba trăm con người gồm bố mẹ, vợ con, thê thiếp, cháu chắt của các ông bị chịu chung số phận. Tiếng thét đớn đau của con trẻ, tiếng kêu oan khuất của đàn bà náo loạn một vùng quê. Vụ hành quyết man rợ khiến máu ngập tràn bãi hội. Thây người ngổn ngang. Một rãnh huyệt lớn được đào vội chôn chung mấy trăm thi thể. Tuyển ban lệnh triệt hạ Phù Việt Trang, phá sạch đình chùa miếu điện. Nhà cửa của người dân chìm trong biển lửa suốt mấy ngày. Ở nơi được coi là long mạch của làng, hắn cho xẻ một cổ đất “Hình nhân bái tướng”. Đó là nhát chém đứt huyệt đạo nhằm triệt hạ đường học hành, đường làm quan và phát triển của làng Phù Việt Trang về sau. Ác nghiệt hơn, một chỉ dụ độc địa được ban ra khiến người làng càng thêm cùng cực:“Tất cả trai đinh khỏe mạnh phải sung lính nơi biên ải. Gái thanh tân khi đến tuổi kết hôn chỉ được làm phận lẽ mọn, không được làm chính thất. Làng Phù Việt Trang phải triệt hạ. Cư dân bị đuổi khỏi đất cũ…”.
Gián nghị đại phu Hương cống Nguyễn Bá Hiến nhận cái chết sau cùng. Ông bị chém ngang lưng. Một hình phạt cực kỳ man rợ dành cho kẻ mắc những tội đứng đầu trong đại thập ác. Chém ngang lưng chỉ xếp sau sự khủng khiếp của hình phạt lăng trì. So với lăng trì, xẻo từng miếng thịt cho đến lúc tội đồ chết hẳn thì chém ngang lưng khiến tử tội chết từ từ để cảm nhận nỗi đau cùng cực của cơ thể. Thằng con hoang bị vứt bỏ nằm trơ trọi bên miệng cống ngày nào rất có thể đã trở thành một cục thịt thối làm mồi cho giun, kiến nếu quan ông không thương xót nhặt về nuôi. Nay nó trả ơn cho ân nhân bằng một hình phạt rùng rợn nhất mà người làng Phù Việt Trang chỉ nghe nói chứ chưa bao giờ tận mắt chứng kiến.
Phan Văn Tuyển cố kéo dài cảnh hành hình quan Gián nghị đại phu Nguyễn Bá Hiến để khủng bố người dân làng Phù. Một tấm ván dầy tám tên đao phủ khiêng ra trước kỳ đài. Hai đầu ván đóng gông sắt. Chúng đè quan ông Nguyễn Bá Hiến nằm sấp xuống đó, đầu hướng về phía dân làng. Cái gông xập xuống đề phòng tử tù bật dậy khi hành quyết. Hai chân kéo căng ra. Cổ chân bị trói lại. Tên đao phủ lực lưỡng cầm thanh mã tấu ngước mắt nhìn Tuyển. Không khí chết lặng. Mấy trăm con người nín thở, lật bật run. Tiếng rên từ trong ruột trào lên họng bị ắc lại rỉ ra như mèo hen. Một cái phất tay, lưỡi đao phập xuống. Mọi người nhắm nghiền mắt quay đi.
Hình phạt chém ngang lưng là một “ân huệ”vô cùng ác độc xuất hiện vào thời nhà Minh bên Trung Quốc. Tiểu sử tàn bạo của nó gắn với một kẻ tiếm quyền tàn bạo không kém. Chu Đệ dùng thủ đoạn thâm độc cướp ngôi của Minh Huệ đế. Sau khi giết vua, Chu Đệ lên ngôi lấy hiệu là Minh Thành tổ. Để cho có vẻ quang minh chính đại, Chu Đệ sai danh nho Phương Hiếu Nhũ viết chiếu bố cáo thiên hạ. Phương Hiếu Nhũ là một túc nho nổi tiếng triều nhà Minh. Vì không phục hành động cướp ngôi của Chu Đệ, vị danh nho này không viết chiếu mà còn lên tiếng phê phán kẻ tiếm ngôi. Mất mặt với thiên hạ, Chu Đệ hành hạ Nhũ một cách thảm khốc. Hắn sai đem Phương Hiếu Nhũ ra chém ngang lưng. Chu Đệ muốn kéo dài sự đau đớn cùng cực cho Nhũ. Sau nhát đao đứt nửa người, Phương Hiếu Nhũ vẫn gồng mình chấm máu viết mười ba chữ “soán” để chửi Chu Đệ cướp ngôi rồi mới chịu chết.
Chém ngang lưng khiến phần thân trên vẫn sống do các bộ phận tim gan phổi óc… nằm cả phía này. Phải cả chục phút sau người bị chém mới tắt thở. Bãi xử án chìm vào lặng phắc. Một lúc lâu sau người làng mới dám hé mắt nhìn và giật mình sững sờ khi thấy quan ông Nguyễn Bá Hiến mắt vẫn mở, hai tay ông chắp lại giơ cao hướng về phía đám đông. Ông vái lạy tạ quê hương. Ông vái để vĩnh biệt người làng. Miệng ông trào máu. Chòm râu cước đỡ từng giọt máu tưới xuống mảnh đất quê. Cử chỉ của quan Gián nghị đại phu khiến người dân làng Phù đồng loạt quỳ sụp xuống. Họ không còn biết sợ nữa. Hàng trên là các bô lão sau đó là các trai đinh rồi tất cả… mấy trăm con người cùng hướng về phía quan ông mà vái lạy. Không một tiếng khóc. Nước mắt đã khô kiệt. Chỉ còn tiếng nghiến răng trèo trẹo. Những hốc mắt kiệt nước cháy ngùn ngụt nỗi căm phẫn tột độ. Một tình huống quá bất ngờ. Quan quân triều đình run rảy hoang mang. Phan Văn Tuyển chùn người. Một luồng hắc khí như đang cuồng nộ chĩa về phía hắn. Tuyển vội vàng quay lưng bước xuống khỏi kỳ đài lủi giữa một đám lính bảo vệ vòng trong vòng ngoài.
Khung cảnh Phù Việt Trang những ngày ấy không khác gì địa ngục. Quạ bay rợp trời. Những con chó vô chủ lồng lộn giằng nghiến từng miếng thịt người vương vãi bên rãnh hố chôn chung mấy trăm thi thể. Đêm đến cảnh tượng còn kinh khiếp hơn. Đám chó hoang từ bãi xử án dồn nhau ra cánh đồng. Chúng ngỏng cổ tru từng hồi dài thê thiết. Mảnh trăng non đỏ lòm mầu máu nhòe nhợt sau những dải mây nhọ nhọ lao vút vút trong đêm đen về chốn không cùng. Nhìn trước nhìn sau cả làng chỉ còn lại chưa nổi bốn trăm con người.
Sau biến cố, dân làng tứ tán. Người đem con cái lên tận Cốc Lếu, Lào Cai làm phu mỏ. Người lang bạt trôi nổi khắp xứ người. Còn lại ai thì bíu dìu nhau ra cái doi bãi nổi của dòng sông Cả, bên ngoài dốc Chó Đá xã Cao Phong lập làng mới. Người làng Phù sấp mặt xuống vỉa nước trống hơ trống hoác. Chiều chiều áo tơi, nón lá phần phật đứng trên mép bãi nhìn thôi miên cái lưỡi nước vùn vụt như mũi lao vặn xoắn giữa dòng. Cách nào để sống? Câu hỏi ấy vần vũ trong tâm can người làng. Đó là quãng thời gian làng Phù tưởng tan đàn xẻ nghé như đám bọt nước sông kia. Đêm đêm tiếng ru trẻ trong những chòi lá xùm xụp xót đau nhớ về làng cũ: “Ầu ơ… con người có cửa có nhà/ Con tôi chòi lá xùm xòa bãi sông/ Con ơi gió giật mưa giông/ Xót xa lòng mẹ, não nùng phận con/ Ai làm nên cảnh tha hương/ Trông về chốn cũ mỏi mòn tâm can…”.
Rồi cũng phải sống, phải đứng dậy. Hơn trăm năm bới đất lật cỏ, Phù Việt Trang trụ lại bên dòng sông Cả. Đình chùa miếu điện lại mọc lên. Tất cả vẫn mang tên gọi từ làng cũ. Làng chia thành bốn xóm Đông, Nam, Đoài, Bắc. Lại có chợ Phù, có quán Ngơi, dốc Chó đá… Đất canh tác chia theo từng vệt dân cư chạy từ chân đê ra mép nước. Những đồng Mang, đồng Sành, duổi Hạ, duổi Thượng, Hậu Xá, đồng Đình, đồng Mét… vẫn gắn kết với phận làng như sợi dây rốn nối với quá khứ xa xưa.
Làng hồi sinh trong cái tên mới Phù Vân. Song hết Phù Việt Trang rồi Phù Vân…những cái tên bay bướm nổi nênh ấy chẳng ai theo. Trong tâm trí người làng vẫn phảng phất nỗi thấp thỏm lo sợ về những tai ương bất thường. Chả biết trong giấy tờ địa bạ viết thế nào, nhưng mọi người chỉ gọi cộc lốc mỗi chữ Phù. Làng Phù.