5

Để đến được trạm giao liên cuối cùng thuộc chiến trường B2, người lính phải cuốc bộ liên tục khoảng sáu tháng trời. Tháng đầu tiên là gian nan nhất. Đám lính miền Bắc bụ bẫm, non bấy dằn mình vào những thử thách đầu tiên. Ăn uống kham khổ. Sốt rét và mưa rừng. Ngày nối ngày. Đi và đi. Ở cửa rừng Nhã thấy một cảnh tượng lạ. Rất nhiều mảnh chăn, mảnh võng, áo quần vứt lại hai bên đường. Anh nhặt được cả những đoạn tay cầm bàn chải đánh răng, chuôi dao cạo râu, hoặc nửa đôi đũa… Tất cả đều của lính mới. Lính mới cái gì cũng ham, nhét đầy ba lô. Nặng. Nặng quá. Thở không ra hơi. Qua vài ngày nhập trạm, bài học đầu tiên là cắt bớt một nửa. Một nửa chăn. Một lượt võng. Bàn chải răng, dao cạo râu, đôi đũa, cái rút dép… cũng chỉ cần một đoạn. Mấy tháng trời rà rã trên đường. Gọn nhẹ là biện pháp duy nhất để theo kịp đoàn. Hành quân trên một địa hình toàn núi với dốc. Sức lực con người bị bào mòn kinh khủng. Đặc sản của Trường Sơn là dốc. Những cái dốc đáng kể được gọi tên bằng thời gian leo qua nó: 65, 70, 90 phút…Dưới 60 phút không coi là dốc. Nhưng kinh hoàng hơn cả là những cái dốc không tính bằng thời gian. Nó được những người lính đi trước gắn cho những hình dung từ nghe sởn gai ốc: Dốc bò đái, dốc chó ngáp, dốc vãi linh hồn… Đứng trước nó, con đường mòn cheo leo, hun hút như vào chốn không cùng. Chỉ còn cách cắn răng lại mà leo. Mệt thì dựa lưng phút chốc vào vỉa đá, vào gốc cây rồi leo tiếp. Tuyệt đối không ngồi. Ngồi xuống là không đứng lên được nữa. Ở không ít cung đường, hai trạm giao liên chỉ cách nhau một con dốc. Buổi sáng trước lúc hành quân, người dẫn đường thông báo tình hình hoạt động của địch, sau đó là đặc điểm dốc. Trạm gần đi khoảng năm, sáu tiếng. Trạm xa có khi hơn mười tiếng. Đó là những trạm có những con dốc bao giờ cũng làm lính ta ớn lạnh.

       Nửa tháng mùa khô đường sá đã khô ráo. Nhiều đơn vị hành quân bằng xe cơ giới. Họ vượt lên trước, nhập vào đường dây giao liên. Không khí trên đường vào đã tấp nập hơn nhiều. Tiểu đội của Nhã gặp trở ngại đầu tiên. To béo nhất là thằng Ma Văn Trẻ bị sốt rét quật đổ. Mọi người phải thay nhau mang thêm đồ để dư ra hai người cáng nó. Thằng Trẻ nặng gần 70 cân. Đoạn nào dốc quá cao thì bỏ cáng dìu từng bước. 

       – Kiểu này trạm tới phải gửi thằng Trẻ ở lại đội điều trị! 

       Lúc nghỉ Lê Thanh Tình vẫy Nhã. Hai thằng cố lảng xa võng để thằng Trẻ không nghe thấy. Tuy chỉ là gợi ý của Tình nhưng Nhã biết đó là điều mà không thằng lính nào muốn. Phải xa đơn vị, xa đồng đội là đối mặt với muôn vàn khó khăn, lạ lẫm. Có khi không còn sức và ý chí để gượng dậy. Chỉ có cách duy nhất là gắng theo. Thấy điệu bộ Tình và Nhã, thằng Trẻ hình như đoán được câu chuyện. Lúc hai người trở lại để đi tiếp, Trẻ lăn xuống khỏi cáng nằng nặc bảo:

        – Tao tự đi cho quen. Tao không nằm lại bệnh xá đâu. Chúng mày đừng bỏ tao lại.

        – Ai bỏ mày lại – Thanh Tình liếc mắt về phía Nhã – Nhưng mày phải cố lên. Cố mà ăn, uống thuốc cho đều đặn vào. Ba lô san ra mỗi thằng đeo thêm cho một tí. Leo dốc toát mồ hôi ra là khỏi đấy.

       – Đúng thế. Toát mồ hôi như người ốm xông nước lá ấy…

       Mỗi người một câu. Thằng Trẻ van vỉ: 

       – Tao sẽ cố mà, tao sẽ cố mà…chúng mày đừng bỏ tao.

       Vài ngày sau Ma Văn Trẻ hết sốt. Người nó gầy đi nhưng làn da vốn đã trắng của nó càng trắng xanh, hai môi đỏ chon chót. 

       Hành quân! Leo dốc! Cái giai điệu lặp đi, lặp lại đơn điệu phát chán bào mòn kinh khủng sức vóc người lính. Người trẻ còn cố gắng gượng. Nhiều sĩ quan già không đi nổi phải nằm võng. Mỗi “cốp” Ít nhất cũng có một cần vụ đeo ba lô, vũ khí cho. 

       Để chống lại dốc, một sáng kiến đắc dụng không biết từ ai, từ bao giờ. Đó là việc lính ta hò nhau kể chuyện tiếu lâm. Dốc là đặc sản của đường giao liên Trường Sơn. Tiếu lâm là đặc sản của những người lính trên đường giao liên để chế ngự dốc. Tiếng cười làm vợi đi biết bao mệt nhọc. Nó khiến những con dốc như ngả soãi ra hơn. Tiếu lâm thì muôn vàn. Phần lớn là chuyện bịa, chuyện tếu về mối quan hệ giữa lính với dân. Chuyện tình ái đàn ông đàn bà… nội dung nhiều chuyện tục tĩu. Không tục tĩu không thành tiếu lâm. Bịa tạc nhưng rất khéo, cười nôn ruột. Phải nói dân ta, lính ta đầy trí tuệ, hóm nghịch. Không lạc quan yêu đời không thể nghĩ ra những câu chuyện bất ngờ, sảng khoái đến thế. Tiểu đội của Nhã ít người nhưng toàn những tay đại tếu. Hôm nào được thông báo phải vượt dốc cao là tiểu đội trưởng Đản lại phân công vài thằng kể chuyện. Hắn bảo:

       – Đ. mẹ. Ăn đã đói bỏ bu không cười nữa thì chỉ có gục. Kể. Kể tất không phải e dè gì cả. Lần lượt, thằng nào cũng phải kể.

       Con dốc trước mặt mang tên là vãi linh hồn. Các đoàn phải dậy từ lúc bốn giờ. Cơm lèn hăng gô. Cơm vắt thành nắm. Thằng vãi linh hồn nằm chềnh ềnh giữa hai trạm giao liên. Năm giờ sáng đã sẵn sàng. Khách tề tựu đông đủ ở bãi. Anh chiến sĩ dẫn đường,mũ tai bèo, cuốn quanh mình mảnh dù hoa, trông thanh thoát, nhẹ nhõm. Tiếng anh ta vui vui hóm hóm:

       – Thưa các thủ trưởng, các đồng đội. Tôi là Híu, hôm nay được phân công dẫn đoàn ta sang trạm 37. Xin báo cáo với đoàn tình hình địch bình thường. Nhưng chặng đường ta phải đi qua hôm nay không bình thường. Phải vượt dốc cao. Cao và dài. Nói tóm lại chỉ có một con dốc. Lính ta đặt tên là dốc vãi linh hồn…

       – Chà cha… lại dốc… Tên gì mà lạnh cả gáy…

       Vài tiếng xuýt xoa:

       – Chật… chật… để đồng chí ấy nói tiếp nào. 

       – Vâng. Các thủ trưởng và đồng đội cứ hình dung thằng vãi linh hồn là thế này. Bước ra khỏi bãi khách này là mặt ngửa lên trời. Leo và leo. Ngắm mặt trời cho đến lúc nào thấy mặt mình úp xuống là đã qua đỉnh dốc. Mất khoảng sáu tiếng. Các đoàn sẽ nghỉ ăn trưa trên đó. Ăn xong ta bắt đầu nhòm đất. Mặt cứ cúi xuống. Đến khi nào hẫng một cái, hai bàn chân bằng nhau, đầu gối run rẩy là đã đến trạm bên. Tổng cộng thời gian khoảng mười tiếng. Vì thế đề nghị các đoàn trưởng kiểm tra quân tư trang của mọi người buộc cho chặt. Xem có quên gì ở bãi khách không. Tôi đã phổ biến hết, nào xin bắt đầu xuất phát…

       Chỉ mới nghe tay giao liên phổ biến đã thấy tim đập như múa. Cũng may cái cách nói về dốc của anh ta đầy vẻ khôi hài, tếu táo. Đúng là con dốc này không chỉ như đường lên trời mà còn phải bò theo một vỉa đá. Công binh đã cải tạo một lối đi hẹp. Ở một số đoạn đầu người sau như chạm gót chân người trước. Kiểu dốc thế này thường rất ít bóng cây. Gần trưa, tay bám vào đá đã thấy bỏng rát. Ánh nắng chém thẳng xuống đầu. Mồ hôi chảy lành lạnh sống lưng, nhưng chỉ một lúc là khô. Đản dạt sang bên hất đầu về phía Tiến hào hển bảo:

       – Thằng Tiến làm nhiệm vụ đi.

       Tiến hỏi: 

       – Tao kể trước à.

       – Còn gì nữa. Kể chuyện hôm nọ ở Quảng Bình ấy. 

       Tiến thuộc loại đẹp trai nhất đoàn. Râu quai nón xanh rì hai má, tướng tá rất đàn ông. Mái tóc trước trán bồng bềnh điệu đà. Nghỉ lại ở đâu Tiến cũng được các cô thôn nữ mê tít. “Chuyện ở Quảng Bình” là cô con gái chủ nhà “say nắng” hắn ta. Chỉ nằm lại ở đó mười ngày mà Tiến đã kiếm được mảnh tình vắt vai khá mùi mẫn. Hôm đoàn lên đường cô bé tiễn chân đến là bịn rịn, tình cảm ra trò. Cũng là thứ tình cảm chân thành, trong sáng thôi nhưng mọi người thêm mắm thêm muối vào cho nó tăng phần hấp dẫn.Tiến ầm è một lúc rồi kể: 

       – Hôm ở xóm Cự Nha tao thích cái Bích, con gái bọ Chương quá. Nàng cũng “chết” tao. Mấy lần hai đứa lôi nhau vào đống rơm. Cũng chỉ cầm tay hôn hít, sờ soạng vớ vẩn thôi…” 

       – Phét lác. Gớm, mỡ dâng tận miệng mèo. C…ũ…ng… chỉ xờ xoạng vớ vẩn. đ. tin – Thằng Mừng chen ngang khích tướng.

       – Mày tạnh mẹ nó cái mồm đi để cho nó kể. Tý nữa khắc đến lượt mày. 

       – Tao nói thật mà. Lần ấy đang hứng nhau thì bọ Chương bắt gặp. Tao ôm nàng xoắn xuýt, ấn vào cây rơm. Không ngờ bọ Chương ra rút rơm cho bò ăn. Bọ đứng phía bên kia nên bọn tao không thấy. Cây rơm cứ lắc lư, ngật ngưỡng như sắp đổ. Bọ rút được một nắm thì cây rơm lại rung rinh. Thấy lạ bọ vòng ra sau… Tao với nàng đang hôn nhau chùn chụt. Giật mình bọ lùi ra xa miệng e hèm… e hèm. Tao hé mắt thấy hình như bọ cũng không có vẻ giận nên tao mặc kệ. Hôm sau bọ gọi tao ra sân bảo: 

       – Hôm qua con Bích nhà bọ ăn vụng lương khô hay thịt hộp của mấy chú?

       – Không ạ. Em ấy có ăn trộm gì của chúng con đâu.

       – Vậy mà bọ thấy chú cứ ngửi mồm nó mãi…

       – Dạ… dạ…

       Tao buồn cười quá cứ ấp úng chưa biết trả lời thế nào. Bọ nói tiếp:

       – Bọ biết con gái bọ không làm gì xấu, không ăn vụng lương khô của các chú. Lúc chú ngửi mồm nó bọ thấy nó toét miệng ra cười. Vậy là bọ yên tâm. Tao phải cố nhịn. Không ngờ một lúc sau bọ dịu giọng bảo: 

       – Chú Tiến cho bọ xin một cái mão (mũ cối) hỉ. 

Tao nói: 

       – Chúng con mỗi đứa có một cái mũ, cho bọ thì con đội bằng gì?. 

       Tụi bay biết bọ trả lời thế nào không. Du côn đéo chịu được. Tiến mở bình toong ngửa cổ uống nước. Hắn cố tình khề khà. Thằng Tư sốt ruột giục:

       – Bọ bảo sao, kể luôn đi còn dền dứ mãi.

       – Thì cứ từ từ, tao đang khát… Chúng bay biết không bọ tỉnh bơ bảo:

       – Các chú vào trong nớ thế nào chả có đứa chết, lấy của nhau mà đội. Cho bọ một cái đỡ phải đem theo.

       – Thế á? Hớ hớ… đểu thật. Thế là bọ rủa chúng mình còn gì.

       – Bọ nói thế mà đúng đấy. Thế nào chả có thằng chết lấy của nhau mà đội. Vậy là hết chuyện à?

       – Chưa, chưa hết. Tao kể tiếp. Chiều hôm ấy, tao đang chặt thịt gà, vừa chặt được nửa con, xếp ngay ngắn vào đĩa thì bọ đến cạnh bảo: 

       – Chú Tiến hỉ, có một con gà mà để phần mạ với em Bích nhiều thế. Được rồi, thế đủ rồi còn để các chú ăn chứ.

       Tao chưa kịp phản ứng gì thì tay bọ bê luôn đĩa thịt vừa chặt cất biến đi. Mặt rất chi hể hả. Tức quá tao lẩm bẩm: 

       – Bọ đéo gì mà cố đỉn thế. 

       Không ngờ bọ nghe thấy quay lại hỏi: 

       – Cố đỉn là gì hỉ chú Tiến? .

       Tao chống chế bừa: 

       – Dạ, cố đỉn là tốt ạ. 

       Bọ cười trơ cả lợi: 

       – Mấy đoàn quân trước qua đây cho bọ cả chăn chiên, mì chính… ai cũng cố đỉn. Cố đỉn hơn mấy chú nhiều.

       – Hú… hú, hố… hố. Bịa, bịa… thằng Tiến bịa. 

       – Chuyện bọ là thật đấy. Chúng mày biết đ. gì – Đản chen ngang – Tiếu lâm về bọ thì nhiều lắm. Năm ngoái trên đường giao liên tao nghe một thằng cũng kể chuyện bọ mà cười quặn ruột. Chúng nó hỏi nhau: “Sao trong này lại gọi bố là bọ. Nghe tởm bỏ mẹ”. Bọ vặn lại: “Vậy ngoài miền Bắc các chú gọi bố là gì”? Thằng oắt con cuống lên trả lời: “Ngoài Bắc chúng con gọi bố là giòi”. “Ờ…ờ…giòi, nghe hay hỉ, vậy lúc nào về thăm nhà các chú cho bọ gửi lời hỏi thăm giòi nhé”. 

       – Ha…ha. Đểu. Đểu quá. Bọ hỏi thăm giòi, hí…hí…

       Tiếng cười rổn rảng, ho rũ rượi. Cả tiểu đội ríu chằng vào nhau để nghe chuyện cho rõ. Bước chân thanh thoát hẳn lên. 

       – Tao còn nghe chúng nó kể chuyện này chả biết đúng không? – Nhã hăng hái tham gia.

       Tiếng Đản:

       – Đúng hay không, không quan trọng? Nói xem.

       – Chuyện là cứ đến bữa lính ta sắp ăn cơm bọ lại vác bát ra xin canh. Mấy hôm liền như thế, tay anh nuôi tức quá mới bày ra trò lừa bọ. 

       – Lừa thế nào nghe có vẻ hấp dẫn đấy – Mừng xốc lại ba lô, tiến sát đến bên Nhã. 

       – Hôm ấy chờ bọ cầm bát đến, hắn mới bắc nồi lên bếp, lén bỏ thịt hộp, mì chính và viên canh tổng hợp vào đun. Canh sôi hắn xuống suối nhặt mấy chục viên sỏi trắng, rửa sạch để tênh hênh cạnh bếp. Hắn

hồ hởi gọi: 

       – Bọ ơi?. 

       – Chú gọi bọ à?.

       – Vâng, hôm nay bọ có lấy canh không?. 

       – Có, chú cho thì bọ lấy. 

       – Con nấu món canh này rất đặc biệt, bọ ăn thử nhé. Nếu ngon, ngày mai bọ cứ thế mà nấu. Đỡ phải ra tận đây lấy.

       – Vậy hỉ, thế thì tốt quá. 

       Thằng ôn lúc ấy mới thong thả nhặt từng viên sỏi bỏ vào nồi. Bọ cứ trố mắt ra nhìn. Bọ cầm viên sỏi lên ngắm nghía. Lạ quá. Loại này đầy dưới suối nhà bọ mà. Một lúc chờ cho canh ngấm, tay anh nuôi múc ra. Hai cha con hít hà vừa thổi vừa húp. Bọ hỉ hả khen:

        – Ồ ngon thật. Ngọt và béo nữa hỉ.

Nó hỏi lại:

        – Bọ thấy canh này thế nào?. 

        – Ngon lắm. Đây gọi là canh gì hả chú?.

        – Chúng con gọi là canh củ bin.

        – Củ bin? Tên lạ hỉ?. 

        Nó múc cho bọ một bát to, cả nước cả sỏi. Bọ bưng bát canh, cười phớ lớ: 

        – Cám ơn chú hỉ. Mai bọ sẽ tự nấu canh củ bin khỏi xin của chú.

        – Rồi sao? – Vài người giục Nhã kể tiếp. 

        – Hôm sau buồn cười quá. Bọ cầm cái nồi đất đến. Gặp tay anh nuôi, bọ giơ cái nồi bục trôn ra phân trần: 

       – Chú ơi. Bọ làm đúng như chú bảo. Còn cho nhiều viên củ bin hơn của chú kia, bục cả đít nồi. Tức quá bọ lấy cái nồi gang ra nấu, nhưng không thể ăn được. Củ bin của chú ngọt, béo, thơm thế mà củ bin của bọ nhạt hoét…

       – Mất dậy. Mất dậy quá. Canh củ bin. Chắc bọ không hiểu củ bin là cái gì…

       Lại hổn hển thở. Có thằng ho rũ rượi. Cười chảy nước mắt, nước mũi. Thằng nọ tiếp thằng kia, câu chuyện về bọ chấp nhặt nối vào nhau dài ra theo mỗi bước chân. 

       Chuyện cười lính chủ yếu tập trung vào mấy nơi ở Quảng Bình, Vĩnh Linh… cửa ngõ vào ra của đường dây 559. Có rất nhiều dị bản. Chuyện xin mũ của bộ đội, đoàn nào cũng kể. Trước khi xin bọ thường hỏi thăm: “Chú đi ra hay đi vô?”. Biết tỏng bọ hỏi để làm gì, chúng nó nhe nhởn bảo: “Con đi ngang”… Không chỉ chuyện tiếu lâm, nhiều bài vè tếu táo sau đó được quân ra quân vào “sáng tác và phát hành”. Có bài hầu như đoàn quân nào cũng biết, cũng thuộc:

Bọ đón quân ta về nhà nghỉ lại

Cầm tay bọ hỏi mì chính con đâu

Quần áo Tô Châu con còn mấy bộ…

Nếu có đá lửa cho bọ vài viên

Nếu có chăn chiên để làm kỷ niệm

Tỏ tình lưu luyến khu Bốn, khu Ba

Khi nào đi qua về nhà bọ nghỉ.

       Chiến tranh là một trạng huống sống quá ư dị biệt. Nó bắt con người phải gồng mình lên để thích ứng. Mãi rồi cũng thành quen. Quen với gian nan thiếu thốn. Quen với bom đạn… Nhưng có một thứ không quen được. Đó là thiếu đàn bà. Thiếu thốn thành háo hức. Sự háo hức tự nhiên, thầm kín của những sức vóc trai tráng đã trưởng thành. Quanh năm chỉ toàn đực rựa sống với nhau, bóng dáng đàn bà làm ai cũng khao khát. Những ngày hành quân dằng dặc, đâu đó xuất hiện một bóng hồng là tin loang đi rất nhanh. Ở trạm 39 tiểu đội Nhã không chỉ nhìn thấy mà còn được trò chuyện với một nhóm các cô gái trẻ trong đoàn cán bộ dân chính ngành Bưu điện. Họ vào đảm bảo thông tin cho Bộ chỉ huy miền. 

       Đoàn dân chính được ưu tiên đi bằng xe cơ giới mấy cung đường. Họ đến trước và nghỉ lại một ngày. Hôm sau tiểu đội của Nhã cùng vào trạm 40 với họ. Chặng đường tiếp theo phải vượt qua một dẫy dốc có tên và không tên. Từ sáng sớm mọi người nhiễm tâm trạng rất nản. Bước chân mỗi lúc càng như đeo đá. Đoàn dân chính đi trước. Theo sau là tiểu đội Nhã. Mới được vài chục phút, đám thằng Mừng, Lái, Trẻ…đang lệt bệt phía sau tự dưng hăng máu vượt lên. Chúng chỉ trỏ chen lấn. Không biết chúng nó phát hiện ra cái gì. Thằng Tư dấn lên ngang Nhã, vừa thở vừa nói:

       – Quang treo thịt. Đằng trước có quang treo thịt.

       – Cái gì?- Nhã hỏi.

       Thằng Tư không trả lời. Ba thằng bám sát ngay sau hai cô dân chính. Chúng cười rinh rích. Một lúc sau lại thêm thằng Tiến chen lên, ngang qua Nhã nó chọc chọc đầu gậy lên phía trước bảo:

       – Mày nhìn trên nắp ba lô của hai nàng dân chính mà xem.

       Cha mẹ ơi, thì ra trên đó có hai chiếc coóc sê. Thằng Tư gọi là quang treo thịt. Những chiếc áo ngực con gái cứ phập phồng nhún nhảy theo bước của các cô. Một cảnh tượng cuốn hút mê mẩn đám lính hoi. Thì ra hôm trước các cô tắm giặt ở trạm 39. Một ngày phơi không kịp khô. Những chiếc áo ngực may bằng vải tiết kiệm dày cộm. Trông như cái phễu rót rượu, nhọn hoắt, đường chỉ pích kê đan đi đan lại chẳng khác gì tổ chim. Sáng kiến. Các cô buộc nó trên nắp ba lô, vừa đi vừa hong nắng. Thông minh tuyệt vời. Tinh nghịch tuyệt vời. Vậy thôi mà làm nháo nhác mấy chục thằng lính đi sau. Các chàng trai thở dốc. Mệt mà khoái. Hai chiếc cooc sê chẳng khác gì thỏi nam châm hút đám mọt sắt cuốn theo. Cung đường hôm ấy bỗng chốc ngắn lại hơn. Dốc cũng qua lúc nào không hay biết. Chuyện những chiếc áo ngực con gái còn là đề tài nhiều ngày sau của cánh lính trẻ trong tiểu đội của Nhã.