Ở Bê Trọc nạn đói đến vào mùa mưa như một quy luật, một căn bệnh kinh niên. Hầu như nhiệm vụ chính của các đơn vị trong mùa mưa là lo cái ăn. Đơn vị nào cũng có bãi tăng gia để trồng sắn và các loại rau xanh. Mọi thành viên đều có nhiệm vụ đi tăng gia và kiếm thức ăn từ rừng. Nhã nhớ cha anh kể thời kỳ chống Pháp ở Việt Bắc, cây rau tàu bay đã cứu sống bao nhiêu mạng người. Nó được vinh danh là rau Cứu quốc. Ở Bê Trọc cũng có rau tàu bay nhưng không nhiều và không phải là món ăn chính của lính. Nếu tôn vinh một loại rau Cứu quốc mới thì phải là cây rau cần rừng. Ở huyện 40 Kon Tum, cây cần rừng mọc tràn ngập ven suối. Nó chỉ cao khoảng 30 phân, lá xanh ngắt, thân đẫm nhựa, rễ kết thành bè. Để nguyên mà ăn thì không thể nuốt được. Đắng ngắt. Nhựa như sợi kẹo kéo quyện chặt vào răng. Nhổ về phải cắt gốc, để cho nhựa chảy hết mới ăn nổi. Rau cần rừng nấu canh, xào với thịt hộp, muối chua…Chẳng có vị gì nhưng không ngán. Quan trọng hơn là chặt ruột, lại dễ tiêu. Nhiều tháng rau cần rừng trở thành món chủ lực của đơn vị Nhã.
Nhắc đến thảm kịch đói của lính thì rất nhiều đơn vị nhớ tới mùa mưa sau chiến dịch tết Mậu Thân. Đói không chỉ bởi lương thực vận chuyển từ miền Bắc vào gặp khó khăn. Cái đói năm ấy trở nên thê thảm còn bởi chính con người. Có lúc tưởng chừng không qua nổi. Trước ngày tràn về đồng bằng một không khí náo nức lan truyền trong đơn vị. Chẳng hiểu từ đâu có tin sẽ không trở lại rừng nữa. Lạc quan ngất trời. Khí thế bốc lên tận mây xanh tưởng có thể chuyến này nuốt cả sao Ngưu. Có nơi lệnh cho lính nhổ sạch những nương củ mì đang ủ sữa, cả những triền rau xanh tốt. Không cần ăn đến cũng nhổ, cũng phá. Tâm trạng một đi không trở lại, cần gì đến sắn, đến rau nữa. Phá đi. Tặng cho đồng bào đi. Chuyến này sẽ vung vinh ở thành phố. Người ta còn truyền tai nhau: “Này, bên đường dây phát cả quân trang mới kèm huân, huy chương cho lính. Kỳ này sẽ duyệt binh ở, Huế, Đà Nẵng”…
Niềm hân hoan tràn ngập trước ngày xuống đồng bằng. Nào ai ngờ cha con húc đầu phải cái boong ke Đà Nẵng và một loạt cứ điểm địch ở miền Trung, quân tướng đại bại, bị hất ngược lên rừng. Lê lết, thê thảm! Thê thảm vì bại trận thì ít, thê thảm vì hậu cứ không còn gì để nuôi quân mới đáng sợ. Người chết vì đói, rét vì bệnh tật không đếm suể. Sắn đã nhổ hết. Rau đã phá sạch. Măng rừng, cần rừng, nấm rừng cùng các loại lá cây ăn được không kịp mọc trước sự càn quét của hàng vạn con người. Đó là giai đoạn tất cả đều bấu lấy rừng để tồn tại. Nhiệm vụ chính trị lúc này là kiếm được cái gì tống vào bụng. Cố gắng đợi mùa khô tới hàng hóa miền Bắc chi viện vào. Đơn vị nào còn sắn, ngô, rau củ chưa kịp phá còn đỡ. Những nơi đã nhổ hết thì cha con càng khốn đốn. Phải nói là bê bết, rũ rượi. Chẳng còn khí thế gì nữa. Quả đắng của thói lạc quan tếu, của thói kiêu binh quá trớn giờ mới ngấm đòn.
Đơn vị của Nguyễn Bá Nhã nằm trong thảm cảnh đó thì xuất hiện một cứu tinh. Đó là Ma Văn Trẻ. Anh chàng người dân tộc Tày to lộc ngộc như con trâu mộng bỗng nổi lên thành một nhân vật anh hùng cái thế. Dạo mới vào chiến trường Trẻ được phân công về phòng báo vụ quân khu. Gần một năm thì được điều động trở ra K07. Nói đến Trẻ, Nhã lại nhớ thời huấn luyện tân binh ở sông Công Thái Nguyên, có câu chuyện khá buồn cười. Trẻ lành hiền, cười bẽn lẽn như con gái nhưng tài bắn súng thì cả đơn vị không ai bằng. Ma Văn Trẻ đúng là một thiện xạ. Hắn ở cùng tổ tam tam với Cao Mừng. Một lần Cao Mừng phát hiện Ma Văn Trẻ có một cái tật rất kỳ dị. Đó là không bao giờ thấy hắn tắm. Hơn ba tháng trời huấn luyện dường như hắn không tắm lần nào. Áo quần chăn màn vẫn giặt đều. Tuy không tắm nhưng Trẻ lại rất chăm rửa tay. Rửa tay hàng ngày. Rửa rất lâu, kỹ càng như người đang trau chuốt một thứ trang sức quý hiếm nào đó. Mỗi ngày hắn rửa tay vài lần. Lần nào cũng chà xà phòng rất kỳ khu. Rửa xong búng búng mười đầu ngón tay vào chậu nước rồi đưa lên mũi ngửi. Ngửi đi ngửi lại. Thằng Mừng thấy vậy trêu:
– Mày sờ phải cái gì mà cứ rửa tay suốt vậy.
Trẻ đỏ mặt lên không nói gì. Mừng càng khích vào:
– Này tao hỏi thật hay là mày không có “cái ấy” nên ngại tắm với tụi tao?
– Việc đ. gì đến mày – Trẻ vùng vằng đáp lại.
Cái cách phản ứng của Trẻ càng làm cánh tân binh nghi hoặc. Đầu têu từ thằng Mừng, bọn nó bàn nhau bắt cóc Ma Văn Trẻ xem nó có “chim” không. Chúng lừa Ma Văn Trẻ ra nhà tắm rồi vật ngửa. Bị lột truồng. Thằng Trẻ đạp tứ tung. Vừa quẫy loạn vừa chửi toáng lên. Nước dội, xà phòng xát vào người. Đám lính, thằng dùng dép, đứa dùng khăn kỳ cọ. Trẻ ngộp trong nước. Hắn cứ thở dốc lên như sắp chết. Chúng lần lượt nắm lấy thằng cu của Trẻ:
– Ờ bình thường. Hơi khủng là đằng khác. Vậy sao không chịu tắm?
– Giữ nguyên phấn cho người yêu à?
Trẻ la như cháy đồi. Sau phi vụ ấy Ma Văn Trẻ căm thằng Mừng và đám bạn đến nửa tháng. Tuy vậy cũng không bao giờ Trẻ giải thích vì sao sợ tắm đến thế. Có điều lạ, không tắm nhưng người hắn không hôi. Da trắng bóc, môi lúc nào cũng đỏ.
Tài săn bắn của Ma Văn Trẻ được phát huy đắc địa vào mùa đói năm đó. Từ nhỏ sống ở rừng, Trẻ rất tài việc định hướng tìm đường, phát hiện dấu chân muông thú. Chính nhờ cái năng khiếu ấy mà Trẻ đã cứu đơn vị bằng tài săn bắn siêu hạng của mình. Mấy tháng trời K07 ăn thịt thú rừng thay cơm. Thành lập cả một tổ săn bắn do Ma Văn Trẻ phụ trách. Lợn rừng, khỉ, cầy, cáo. Cả trâu rừng nặng hàng chục tạ. Một lần Trẻ bắn được con voi. Thằng Cậy chạy khắp nơi thông báo mọi người đi xẻ thịt voi. Cảnh tượng đập vào mắt họ là con vật to lớn nằm gục. Thân mình nó ập xuống đè lên bốn chân như một đống than bùn. Chưa ai biết cách xẻ thịt voi như thế nào. Da voi rất dày gần như phải cưa giống người ta xẻ gỗ. Mấy tiếng súng bắn lên trời báo cho các đơn vị gần đó đến cùng lấy thịt. Một anh chàng người dân tộc, da nhọ nhọ, nói tiếng Kinh lơ lớ:
– Chúng mày khô…ô…ng biết rồi. Chỉ nửa trên của nó mới có thịt thôi. Nửa dưới toàn xương với dạ dày. Cắt lấy cái đuôi với hai bàn chân thôi.
Nghe anh chàng nói thấy có lý. Mấy chục tay dao bắt đầu đục từ hai bả vai con voi xuống hai chân trước hất về phía cái vòi. Đục xong buộc dây lôi nửa thân trước đổ nghiêng ra. Phần đó đã quá nhiều thịt. Do có công bắn, thằng Trẻ được nhận quả tim. Nó to không khác gì một bao tải gạo. Lúc lấy ra khỏi hốc ngực thấy có vẻ ngon, hấp dẫn, không ngờ nấu ra ăn vừa xác vừa bã chẳng có mùi vị gì. Chỗ ngon nhất của con voi là cái vòi. Vừa giòn vừa ngọt. Thiếu chất bột lâu ngày mới thấy nỗi cực của việc ăn thịt ròng rã. Thực đơn bữa nào cũng thịt. Thịt xào với cần rừng. Thịt kho với măng tươi. Thịt nướng, luộc, hầm…Cứ thế mà diễn. Vài bữa đầu thấy ngon, nhưng rồi ngấy. Ngấy đến độ nhìn thấy thịt là rùng mình, lợm giọng. Nhiều anh bụng dạ không khỏe đau bụng đi ngoài triền miên. Nhưng công bằng mà nói, giai đoạn ấy không có thịt rừng thì đơn vị của Nhã chắc chắn không tồn tại nổi.
Biệt tài săn bắn của Ma Văn Trẻ ai cũng phải công nhận. Trong vùng khi đó đơn vị nào cũng thành lập tổ đi săn. Săn mãi phải hết. Càng ngày những chuyến săn càng phải đi xa. Rất xa. Tới những cánh rừng sâu vắng bóng người. Riêng Ma Văn Trẻ chẳng phải đi đâu. Hắn cứ loanh quanh trong tầm vài cây số. Hết thú chuyển sang bắn chim. Phía Tây khu rừng K07 đóng quân khá nhiều chim. Vượt qua một con suối lớn là đến. Loại chim rừng ở đó rất to. Không ai biết tên chúng là gì. Mỗi con trưởng thành nặng cỡ hai, ba cân. Tập tục của chúng là đi theo đàn. Đậu trạt trên ngọn những cây. Mỗi đàn cả trăm con. Đứng dưới nhìn lên thấy đen ngòm. Bom đạn quanh năm dường như đã làm lũ chim dạn dĩ. Chúng không sợ tiếng nổ nhưng rất kỵ người. Chỉ cần thoáng thấy bóng người là nhoáng nhoàng đập cánh bay mất. Ma Văn Trẻ biết đặc điểm ấy. Tổ săn của Trẻ phải ngụy trang rất khéo. Mặc áo lá ém kín. Một mình Trẻ làm nhiệm vụ bắn. Mỗi phát đạn là một con chim rơi xuống. Đàn chim nháo nhác lên một lúc không thấy bóng người là chúng lại yên vị. Cứ thế Trẻ thong dong bắn mỏi tay thì thôi. Có ngày anh bắn rụng hơn ba chục con mà đàn chim không phát hiện ra. Để dành đến ngày khác. Các anh lại phải nghĩ mẹo làm chúng rời đi. Nếu thấy bóng người là mai chúng không đến đậu ở đó nữa.
Tổng kết thành tích chiến đấu năm đó, đơn vị của Nhã chẳng có gì để nói ngoài nhiệm vụ kiếm cái ăn qua mùa đói. Cá nhân tiêu biểu xuất sắc có mỗi mình Ma Văn Trẻ với thành tích săn bắn siêu hạng. Trẻ được đề nghị tặng Huân chương chiến công. Một tấm Huân chương xứng đáng. Khi các nương sắn, bãi rau của đơn vị phủ xanh trở lại, bữa ăn dần có cơm, Không cần phải săn thú rừng nữa, “trận chiến” với cái đói bớt cam go. Song trong ký ức của Nhã, mùa đói rã họng năm ấy vẫn hiện lên mỗi khi anh dự một đại tiệc nào đó.
Trước ngày thông tuyến chuẩn bị đón những chuyến hàng đầu mùa của miền Bắc, Nhã cùng đại úy Tập trưởng phòng hậu cần theo đường giao liên ra họp với các đầu mối chân hàng ở binh trạm bộ. Nạn đói vẫn chưa qua. Trong hành trang của hai anh em ngoài quần áo, vũ khí là mấy hộp cà mèn lèn đầy thịt rừng khô. Đi công tác nội bộ, không có tiêu chuẩn ăn trong trạm giao liên. Họ phải chủ động đem theo lương thực. Gọi là lương thực nhưng vẫn chỉ có thịt và thịt. Vậy là dù nhập trạm giao liên cũng vẫn chưa hy vọng được nhìn thấy hạt cơm. Mấy tháng trời chỉ rau, măng, thịt rừng khiến bụng dạ Nhã lúc nào cũng sôi ùng ục. Lâu rồi anh mới trở lại đường dây Xã hội chủ nghĩa – Cái tên lính ta gọi tuyến giao liên 559 để phân biệt với đường dây Giải phóng. Trong người thiếu chất bột, thiếu muối càng cảm nhận cơ thể nó bấy bớt thế nào. Đứng trước những con dốc ngày trước, giờ hai chân chỉ chực rủn ra. Đại úy Tập vững chãi hơn. Anh cắm chốt ở Bê Trọc đã gần chục năm. Được coi là thổ dân. Cái khó cái khổ cũng đã trở thành thói quen thường nhật. Vóc dáng thấp đậm, da ngăm đen, Tập thuộc túyp người đã chai lỳ cùng với gian khó. Không gì có thể làm Tập mối mọt được nữa. Mảnh khảnh thư sinh như Nhã ngày xưa các cụ gọi là loại “dài lưng tốn vải ăn no lại nằm” thì rất dễ chết. Ngày thứ ba trên đường dây 559, hai anh em rẽ ra bám đường tuyến để đi. Đường bộ phía trước sụt đất, cây cầu treo qua sông Cà Long bị nước cuốn trôi chưa làm lại kịp. Thế đất ở vùng này khá bằng phẳng và cây rợp bóng. Nhiều đoạn đường xe cơ giới chạy dưới tán rừng. Thời điểm ấy trên đường giao liên chủ yếu khách nội bộ. Xe cơ giới của binh trạm cũng chỉ chạy từng đoạn ngắn. Chừng hai giờ chiều, họ tới đoạn giao nhau với đường tuyến. Ở đó có mấy cây cổ thụ rất lớn. Tập đi trước bỗng đứng sững lại. Không tin vào mắt mình. Bên gốc cây săng lẻ một đống cơm nguội to hơn cái mũ cối, trắng phau. Không biết hay đói ăn lâu ngày mà mắt nhìn ra thế. Đống cơm hằn nguyên hình cái chôn nồi bởi lớp cháy mỏng. Tập ném phịch cái ba lô xuống đất vẫy Nhã. Giọng anh hấp hả run run:
– Áo mưa đâu?
Nhã lập cập mở ba lô lôi mảnh áo mưa trải ra. Họ quỳ xuống. Hai bàn tay Tập sắp sục vào đống cơm thì bất ngờ chùn lại. Trên mặt đất, trên thân cây hàng ngàn con sâu róm bò lổm ngổm. Con xanh, con nâu, con trắng… lông lá lởm chởm. Những lằn múi trên cơ thể chúng chuyển động mỗi khi chúng bò làm sởn da gà. Lũ lĩ sâu nối nhau bò thành hàng từ cây nọ sang cây kia. Chúng leo qua đống cơm lên thân cây. Hình như đám sâu không ăn cơm. Song nhìn kỹ thì thấy từng đàn kiến đen, kiến gió lúc nhúc chui ra chui vào. Ban đầu do hoa mắt, cả Tập và Nhã không phát hiện ra lũ kiến. Ngước mắt lên tán rừng thưa, Tập bảo:
– Sâu làm trụi lá mày ơi.
– Sao chúng nhiều thế anh? – Nhã hỏi.
– Loại sâu này sinh ra từ chất hóa học. Bọn Mỹ thả chất tạo sâu để triệt lá cây. Cây rụng hết lá thì ô tô, doanh trại, đường sá trơ ra.
Thì là thế. Giờ Nhã mới nghe chuyện này. Nó đánh nhau với mình bằng đủ mọi phương tiện. Đến con sâu cũng trở thành vũ khí. Nhưng mẹ kiếp cái thằng Mỹ, phải nói nó giỏi. Đã cây nghe lén, mưa nhân tạo, thuốc diệt cỏ nay cả hóa chất tạo ra sâu… Nhã ngước nhìn lên thì quả đúng rừng ở đây xơ xác. Cây vẫn đứng nhưng lá thì thưa thớt. Có những mảng rừng chỉ thấy trơ cành. Tiếng Tập:
– Lũ sâu này phát triển nhanh lắm mà chắc cũng độc đấy. Ăn không?
Ăn không, là Tập hỏi Nhã có dám ăn món cơm nguội đầy sâu kiến này không. Nhìn đống cơm, cái đói mấy tháng trời tự dưng bốc ngược lên. Quằn quại gan ruột. Miệng tứa nước. Nhã cứ phải nuốt ừng ực vào trong. Bao ngày rồi mới nhìn thấy hạt cơm. Bụng sôi ùng ục. Chân tay ngứa ngáy. Thèm! Miệng dểu nhãi. Nhìn đám sâu thấy nó chỉ bò bên ngoài Nhã bảo:
– Gạt lớp trên đi chắc ăn được anh ạ.
Tập nhìn Nhã gật đầu. Vậy là chẳng ai bảo ai hai anh em ngồi quây lấy đống cơm. Đám lá mục, bầy sâu bị gạt ra xa. Bốn bàn tay khum lại, múc đống cơm ra cái áo mưa. Miếng đầu đưa vào miệng cả hai trợn trừng trợn trạc. Bên trong lượt cháy, cơm đã ướt nhây. Nhựa cơm bám nhớp nháp năm đầu ngón tay. Mùi chua khăn khẳn.
– Thiu rồi. Chắc đã đổ bỏ mấy ngày.
– Thây kệ.
Thiu nhưng cái béo, ngọt, bùi của bột gạo vẫn còn. Mặc cho vị chua chua lợm lợm. Mặc cho lũ kiến bò ran ran trên mép, trên mặt. Mặc cho mười đầu ngón tay nhớp nhúa. Miếng thứ nhất ngăc ngứ. Miếng thứ hai vừa kịp đưa lên miệng đã trôi tuột xuống họng. Chỉ hơi ghê ghê miếng đầu. Khi cái tì cái vị được đánh thức, dịch vị tứa ra cơm trở nên ngọt lừ. Chẳng cần đến thức ăn, chẳng cần đến bát đũa. Tập và Nhã sà năm tướng vào mà bốc, mà mút. Càng ăn càng thấy đói. Ăn cả kiến, cả bọ. Lũ sâu bị cản đường bò lên người lên vai, lên cổ. Có con chui vào trong tóc, leo lên đỉnh đầu. Mặc. Nhã gặp lại cái cảm giác lâng lâng, khoan khoái bằng mấy hôm chén miếng thịt lợn bắt trộm của trạm giao liên trên đường hành quân. Một loáng đống cơm đã hết veo. Phải đến mấy cân. Một đại tiệc sang trọng, hảo hạng nhất đời lính. Sự thỏa thuê, ngon ngọt đến đã đời sau mấy tháng trời không có hạt cơm nào vào bụng. Cái ngọt cái sướng lan chạy đến từng thớ thịt, chân tóc. Đúng là miếng khi đói bằng gói khi no. Mà miếng này phải bằng hàng chục hàng trăm gói ấy chứ. Ăn xong hai anh em ngồi thừ nhìn nhau. Mồm miệng đen nhẻm, nhớp nhúa. Tự dưng họ phá lên cười. Cười ngả cười ngớn như hai thằng điên. Sức lực ở đâu ùa về. Nhã đứng dậy vỗ bụng. Lâu lắm mới thấy cái bụng có vòm. Tập mở nắp bi đông nước, ngửa cổ tu như đang xua, đang vét nốt chất gạo còn dính nơi kẽ răng.