Sau chiến tranh Nguyễn Bá Nhã mới có điều kiện thực hiện điều mình mơ ước thời trẻ. Từ chiến trường ra Nhã nộp đơn thi vào khoa Văn trường đại học Tổng hợp Hà Nội. Một quyết định liều lĩnh khi mà kiến thức thời phổ thông đã rơi rụng hết sau mười năm cầm súng. Nhưng từ trong sâu thẳm suy nghĩ Nhã vẫn tin mình có thể thi và học được. Văn chính là cuộc đời. Nhã có kinh nghiệm từ cuộc sống chiến đấu. Nhã lại có niềm đam mê văn học. Và niềm tin đó không phản bội Nhã. Bước chân vào đại học khi đã ở cái tuổi “tam thập” bên cạnh sự cứng cỏi của một cựu binh là nỗi ngơ ngác trong môi trường sư phạm tươi trẻ. Khóa Văn năm ấy là một tập thể với nhiều tính cách lạ. Hai phần ba lớp xanh mầu áo lính. Cánh bộ đội, thanh niên xung phong về, thâm trầm, phớt đời, ngang tàng, có anh đã vào tuổi bốn lăm. Một lớp học của hai thế hệ. Bên cạnh các sinh viên cựu binh là các cô, các cậu vừa rời ghế nhà trường tròn tuổi mười sáu. Họ trúng tuyển đại học ngay sau năm đầu chiến tranh chấm dứt. Số học sinh nông thôn mới đầu tỏ ra e ngại, tự ti. Không chỉ khác biệt về tuổi tác, lớp học còn nhiều số phận, hoàn cảnh khá kỳ lạ. Bộ đội, Thanh niên xung phong, cán bộ đi học. Ngoài những thương binh trải đời trận mạc còn có cả những sinh viên không may bị tật nguyền từ nhỏ. Phải nói họ là những tấm gương học tập, phấn đấu phi thường. Học trò Văn khoa khóa ấy sôi nổi, nghịch ngợm, lãng mạn trẻ con lại đậm chất ắc ê, quân sự. Giảng đường đại học lạ lẫm mà có gì đó quen quen. Lớp học có chi bộ đảng, chi đoàn, tổ trật tự, ban đời sống… Mỗi sáng đội cờ đỏ đi kiểm tra nội vụ. Sinh viên phải gập chăn màn vuông vức như cục gạch. Rất lính. Cái không khí doanh trại chuyển vào ký túc xá sinh viên làm già đi lớp học sinh vừa rời ghế phổ thông. Cùng lớp mà nhiều người xưng hô với nhau là chú, cháu. Một đặc điểm dễ nhận biết của cánh sinh viên Văn khoa là cá tính riêng rất nổi trội: Triết nhân, mơ mộng. Hầu như thằng nào cũng nghĩ mình là “cái rốn của vũ trụ”. Một tấc đến trời. Chỉ nội cái lớp Văn của Nhã thôi đã có tới bốn năm “nhân vật” rất dị thường. Tay Tỉnh Khoèo đã gần tuổi “băm”. Chẳng hiểu là thương binh hay tàn tật. Cái chân bên phải của hắn teo tóp, ẻo lả như ống sậy. Ngay hôm đầu nhập học, tự hắn đi làm quen và bô bô giới thiệu: “Trẫm tên là Tỉnh khoèo. Các mợ đừng ngại cứ gọi đúng như thế là trẫm vui. Nhớ chửa Tỉnh Khoèo”. Lúc nào Tỉnh cũng chống một cây gậy trúc. Đầu gậy tạc hình rồng. Ăn mặc y hệt đạo sĩ. Loẻo khoẻo thế nhưng chúa nghịch ngầm. Tỉnh khoèo là kẻ chuyên nghĩ ra những trò chọc ngoáy. Mỗi bước đi hắn ném cái chân bên phải teo tóp theo hình cánh cung. Mắt thì hấp ha hấp háy, đặc biệt lúc nhìn đám con gái. Cái động tác múa chân của thằng Tỉnh như con thạch sùng ném lưỡi làm duyên gọi bạn tình. Thêm một tay Hoá đen có đôi tai kì lạ. Tai Hóa nhọn khác thường. Song đặc biệt nhất là lúc căng thẳng hai cái tai ấy cứ vẫy vẫy như tai chó. Đám con gái tròn mắt bảo: “Lão này hình như tiến hóa không đều…”. Ngoài Tỉnh, Hoá lớp Nhã thêm thằng Sĩnh mới siêu. Bọn con trai kháo nhau rằng Sĩnh có biệt tài làm các nàng sinh viên chết mê chết mệt. Cứ mỗi lần Sĩnh gãi vào nách là hai hàng nước mắt chảy dầm dề. Nhờ khả năng đó mà tới gần chục nàng “chết” dưới tay Sĩnh chỉ trong mấy năm học. Tán tỉnh em nào, lúc đến độ mùi mẫn Sĩnh lén đưa tay gãi nách. Nước mắt tã tượi, giọng hắn bẹt đi đau khổ: “Đời anh không có em thì chỉ một con đường chết”... Đã mấy cô tính chuyện tự tử vì Sĩnh. Tự tử giả vờ thôi, làm mình làm mẩy vì ghen tuông. Sĩnh sát gái đến độ mối tình với cô sinh viên khóa trước chưa nhạt, đã có cô khóa sau gặp bạn gái Sĩnh hỏi thẳng: “Chị còn yêu anh Sĩnh không? Nếu chia tay rồi thì để em yêu”…
Cánh cựu binh như Nhã vừa học vừa phải làm cán bộ lớp. Mấy cái chức bí thư chi bộ, chi đoàn, lớp trưởng cứ luân phiên trong mấy tay cựu binh lớn tuổi. Nhã muốn rảnh thân để học tập nhưng không thoát được. Những người lọt được khoa Văn Tổng hợp năm ấy đều là dạng không phải vừa đâu. Xã hội chả truyền nhau câu nói: “Toán Bách khoa, văn Tổng hợp là gì”. Trong lớp Nhã nhiều cô cậu học sinh phổ thông từng đoạt giải nhất, giải nhì văn miền Bắc. Món kiến thức cũ đã qua mười năm chiến tranh trở nên lỗ mỗ của Nhã liệu có theo được họ?. Đó cũng là nỗi lo thường trực của không ít cựu binh ngày đầu vào học.