Bốn vùng chiến trường miền Nam được ví với bốn câu đúc kết rất lính: B4 “cơm Bắc giặc Nam”. B2 “chuột sa chĩnh gạo”. B3 “ngã ba sung sướng”. B1 “Bê Trọc”. Có lẽ gánh chịu bom đạn thì vùng nào cũng ác liệt như nhau. Nhưng kham khổ thiếu thốn thì không đâu bằng Bê Trọc. Nguyên do không gì khác là khu Năm giống như một ốc đảo. Mùa mưa khu Năm bị tứ bề núi cao vây hãm. Thời tiết thì thật không đâu tệ bằng. Mưa triền miên rên rỉ hơn nửa năm trời. Mưa thối đất thối cát. Mưa biến mọi con suối thành sông. Mọi con đường vào Bê Trọc đều nát bấy. Đồi đất thành đồi bùn. Đường tuyến thành sông bùn. Mỗi viên thuốc, viên đạn, hạt gạo… vào đến khu Năm phải trầy trật, lăn lóc gấp mấy chiến trường khác. Không chỉ mồ hôi công sức, máu xương cũng phải đổ nhiều hơn trên những con đường cung ứng hàng chiến tranh cho B1.
Mùa mưa đầu tiên từ ngày vào chiến trường, Nguyễn Bá Nhã đã nếm trải đủ cung bậc của mùa mưa Bê Trọc. Những cơn giông ào về. Rất nhanh, rất dữ dội. Các dòng suối mấy hôm trước còn mang vẻ mặt hiền hòa. Vết chân người qua suối làm nhẵn thín những viên đá cuội nhiều màu sắc. Chẳng khác gì cây cầu đá đầy lãng mạn dưới tán rừng lăn tăn hoa nắng. Vậy mà chỉ sau một đêm nó đã biến mất tăm mất dạng trong làn nước đục ngầu. Nước lũ lôi theo cây khô, lá mục, xác súc vật…lao vun vút trong tiếng gầm gào hung bạo. Nước vật chổng rễ những cây cổ thụ bên vực suối sót lại từ mùa trước. Mặt đất chỗ nào cũng nhuốm đen. Hơi rừng hoang hoải, khí độc được dịp tung hê cái mùi tanh lợm và thối rữa của côn trùng chết. Thum thủm. Ngái hắc. Nghẹt thở… Quanh các ngôi nhà lính, áo quần ướt nhoèn phơi chồng đống lên nhau. Mưa. Mưa. Cái điệp khúc buồn tê tái cất lên giai điệu não nề hàm chứa biết bao tai ương. Đói rét, bệnh tật bắt đầu. Tâm trạng cô đơn bắt đầu. Nó cứ lê thê như thế đến khi mặt trời quay lại đem theo một mùa khô ầm ào bom đạn. Mưa là kỷ nguyên của vắt rừng, của lở đất của cuộc chiến sinh tử với đủ loại tai ương. “Ruồi vàng, bọ chó, gió Kon Tum” trở thành thương hiệu của Bê Trọc. Ai đã sống ở khu Năm những mùa mưa như thế đều không thể quên cảm giác chán nản đến bã bượi cả người. Và dẫu không có chiến sự xảy ra thì lính khu Năm vẫn có thể bỏ mạng
bất cứ lúc nào vì muôn vàn lý do. Chết vì tai nạn. Chết vì rắn cắn, thú rừng tấn công. Chết vì ăn phải lá rừng, nấm độc. Chết vì sụt đất, lở đá… và có lẽ chết do sốt rét ác tính ở mặt trận này vào loại cao nhất chiến trường. Cái câu “Bê Trọc” nói lên tất cả nỗi gian truân.
Nhiều năm sau này, kí ức thời chiến, đồng đội, bóng hình những người đã chết luôn luôn hiện về trong trí nhớ của Nhã với dáng vẻ rất riêng. Họ không già đi như người sống. Kỳ lạ là không ai tỏ ra bi lụy. Thậm chí còn tếu táo, vui đùa. Có lẽ nét đáng yêu nhất ở họ lúc sống là sự trẻ trung, niềm lạc quan, thông minh dí dỏm. Khi họ đi xa những điểm trội ấy vẫn còn mãi. Nó ám vào Nhã. Nó trở thành hình ảnh riêng của mỗi người gửi lại trong đời. Chẳng ai giống ai. Nhã không lý giải được vì sao mỗi khi nhớ tới đồng đội đã hy sinh, anh thường bắt đầu từ Hãn. Nhã hoàn toàn không cố ý sắp xếp những cuộc hội ngộ kỳ lạ đó. Có thể Nhã không phải là người chứng kiến quá nhiều cái chết như những người lính bộ binh trực tiếp đối mặt với lửa đạn. Nhưng anh lại là người chứng kiến quá nhiều cái chết kỳ quặc, bất ngờ thậm chí vơ với. Cái chết của Trần Đức Hãn, thuộc tổ khí tài thông tin cùng với Nhã là sự mất mát đầu tiên mà Nhã chứng kiến trong đời lính. Một cái chết khó giải thích. Nó diễn ra ngay trước mắt anh, chẳng khác gì một trò đùa của số phận.
Lại số phận. Số không may. Số chết!
Đúng là không ai có thể nghĩ ra, tưởng tượng nổi
những “kịch bản chết” như Nhã đã chứng kiến ở Bê Trọc. Cũng chẳng có chiến trường nào như khu Năm. Lệnh trên từ viên thuốc, cặp pin, đến từng cái kíp mìn… khi giao nhận đều phải kiểm đếm. Ở mặt trận khác việc tiếp nhận hàng hóa dễ dàng thông thoáng hơn nhiều. Nhưng với Bê Trọc mỗi viên thuốc, quả pin, viên đạn đều quý hiếm vô cùng. Bởi thế nếu một khi thùng hàng không còn nguyên đai, nguyên kiện, dù giấy gói chưa bị rách, vẫn phải đổ ra đếm lại.
Hôm ấy Nhã cùng Hãn thống kê số lượng khí tài thông tin ở bãi hàng. Cách đấy hơn trăm mét, tổ quân khí giao nhận lô hàng kíp mìn. Một thùng kíp mất đai thép. Góc thùng bị vỡ. Tổ nhận hàng phải đổ ra đếm từng cái. Mấy ngàn cái kíp đếm xong được đóng gói trở lại. Không ai phát hiện còn một cái rơi ra, nằm lẫn dưới lớp lá khô. Hòm kíp được nhắc đặt lên. “Đoành”! Một tiếng nổ rất lớn. Tia lửa nhằng lên xanh lét giữa ban ngày. Lá cây rụng rào rào. Hai chiến sĩ quân khí bay như hai mảnh bao tải. Nhã giật mình quay nhìn chỗ phát ra tiếng nổ. Ngay trước mặt Nhã, Hãn khựng người buông rơi cuốn sổ tay. Một cái rùng mình thật khẽ, Tấm thân nặng nề của Hãn khuỵu xuống. Chưa hiểu chuyện gì, Nhã vội ôm lấy Hãn. Mắt anh trợn ngược khi nhìn thấy một cây đinh bảy phân. Vâng. Chỉ có một cây đinh bật ra từ vỏ hòm kíp. Nó xuyên thẳng vào gáy Hãn. Nhã không tin vào mắt mình. Máu rỉ ra nơi cây đinh rất ít, nhưng người Hãn đã lạnh dần trên tay anh. Tất cả nháo nhào. Vụ nổ hòm kíp làm hai chiến sĩ quân khí hy sinh. Còn Hãn thực sự bị tai bay vạ gió. Nhã ngơ ngáo, thất thần mấy hôm liền. Đêm nằm anh cứ lởn vởn hình dung đường bay của cây đinh quái ác kia. Cái chết đầu tiên anh chứng kiến ở chiến trường là như thế này đây. Nó hoàn toàn khác với những điều anh tưởng tượng về chiến tranh. Vô thường! Đúng là vô thường. Anh đứng ngay bên cạnh Hãn. Rất có thể là anh chứ? Vì sao không phải anh mà là Hãn? Ý nghĩ ấy cứ luẩn quẩn trong đầu. Mỗi khi nghĩ đến cái chết kỳ quặc ấy Nhã vẫn không khỏi rùng mình.
Có thể nhiều người cũng nghĩ như Nhã. Những cái chết ở chiến trường phải ngập ngụa trong máu, lửa. Tiếng nổ đùng đoàng. Nhưng giống như người ta nhìn hiện tượng ở hình ảnh của tảng băng trôi. Phía sau chiến địa là một hậu cứ mênh mông. Hàng chục ngàn con người đối mặt với thần chết vì muôn vàn lý do. Thôi thì muôn hình vạn trạng kiểu chết. Những cái chết vơ với, như trò đùa. Sau tai nạn kỳ quặc đến với Hãn. Nhã còn phải chứng kiến những cái chết đầy ám mị khác. Đó là những tháng ngày kỳ lạ với Nhã. Biết bao tai ương không lý giải được. Giống như dịp ấy Diêm Vương vi hành qua vùng đó. Ngài phô diễn quyền năng chết chóc đầy bí ẩn của mình. Không bom pháo. Không chạm mặt quân địch, mà cả chục người ngã xuống vì những tai nạn chẳng đâu vào đâu.
Một chiều muộn ba tiếng súng vống lên. Bầu trời vắng lặng. Ánh nắng xiên khoai hắt đám bóng cây làm tối sẫm con đường dẫn về K07. Cậy vừa khoác súng lên vai vừa cằn nhằn:
– Tiếng súng kiểu này là có chuyện không hay rồi.
Mọi người phóng về phía súng nổ. Tiếng người í ới gọi nhau. Xúm quanh gốc mấy cây chè rừng bên cạnh đường tuyến. Hóa ra thằng Kỉnh bên trạm giao liên. Nó trèo cây hái chè. Không hiểu mắt mũi thế nào, một thằng khác đi qua thấy lùng nhùng. Lại như có đàn ong bay ra. Nó giương súng chắc mẩm một chú gấu lấy mật. Đòm phát. Trên đường về Cậy cứ kêu khổ:
– Thằng Kỉnh vừa khoe với tao, tháng tới nó được ra Bắc nghỉ phép.
Những mất mát thật chả ra làm sao. Trường hợp của Kỉnh là hoàn toàn không may. Nhưng cũng có những cái chết là do lính mình liều lĩnh, thiếu hiểu biết về vũ khí. Nguyễn Bá Nhã nhớ chỉ vài tuần sau khi Hãn chết. Lường Hữu Đống bên vận tải mất mạng vì thuốc nổ. Một cái chết làm cho ai chứng kiến cũng lạnh người. Đống tựa người vào gốc cây bứa. Máu xối đỏ từ vai xuống hai ống chân. Kinh hãi nhất là mặt nó, đầu nó lòm máu. Chỗ đỏ, chỗ trắng hêu hếu như người bị lột da, lộ rõ cả những mạch máu trên cổ, trên má. Không sót lại một mảnh quần áo nào trên người. Chỉ còn mùi khét lẹt. Một cành bứa to chềnh ềnh đứt ngang rơi xuống bên cạnh. Lúc đầu chưa ai hiểu chuyện gì. Không có tiếng máy bay, cũng không có dấu hiệu của bom pháo địch. Công binh của binh trạm xuống xem xét mới biết thằng Đống dùng thuốc nổ TNT để hái bứa. Nó buộc bánh thuốc nổ vào đầu cây sào, dòng dây cháy chậm giơ lên chỗ cành bứa trĩu quả chín vàng. Sức ép dội trở lại. Chết hồn nhiên đến không ngờ.
Những cái chết mang đầy yếu tố bất thường ấy xảy ra ở đơn vị của Nhã hay xung quanh khu vực K07 đều để lại trong anh nỗi xa xót, tiếc nuối. Cuộc đời con người có thể biến mất một cách dễ dàng và vô lý đến thế sao? Và trong số những cái chết kỳ quặc ở chiến trường, hai trường hợp ám thị mạnh mẽ đến Nhã mãi sau này. Một tai nạn xảy ra ngay trong tiểu đội của anh. Nhã cứ nghĩ thần chết nhằm vào cả anh nữa kia. Cái lưỡi hái của Diêm Vương chỉ cách Nhã vài phân, nhưng không hiểu vướng víu cái gì mà nó không vơ luôn cả anh xuống. Mỗi lần nhớ tới, Nhã vẫn mường tượng thấy làn gió buốt ngăn ngắt của nó sướt qua mặt. Thần chết lại một lần nữa như đùa cợt anh.
Nhã cùng Cậy và Triển băng rừng ra binh trạm bộ nhận gạo về cho đơn vị. Vào mùa mưa công việc này trở nên gian nan, nguy hiểm. Mỗi đứa cõng ba mươi cân, súng đạn tư trang nữa cũng suýt soát bốn chục ký. Lặc lè qua được hôm đầu. Sáng hôm sau vừa khoác gùi lên vai thì nghe tin cây cầu treo qua suối Đăc Ly bị cuốn trôi. Cả tốp quyết định cắt rừng ra đường tuyến. Cứ đà này mưa còn kéo cả tuần. Không thể ngồi chờ nước rút. Đường tuyến mấy tháng mưa gió đã trở nên khác hẳn. Mặt đường biến dạng. Thi thoảng lại gặp một khối đất đỏ sạt xuống chắn ngang. Men theo rìa đất chênh vênh mà đi, có chỗ như phải bò qua. Đi đường tuyến thì sẽ rút ngắn được hai ngày so với đường giao liên bộ, nhưng dù là mùa mưa thì đi trên đường tuyến cũng rất mạo hiểm. Máy bay do thám địch liên tục chà sát trên đầu. Cung đường này có mấy trọng điểm lính ta gọi là cối xay thịt. Đồi 99. Ngầm Đắc Ly B. Dốc Thác …Sợ nhất là đang xầm xì, u ám vòm trời bất ngờ cao vống lên, le lói nắng. Chỉ cần ánh nắng xuyên qua mây là lũ máy bay địch bu lại như ruồi. Chúng săm soi từng mét đường. Những dấu chân mới, những vạt cây lạ sẽ tố cáo hoạt động của đối phương. Đi trên đường tuyến mùa nào cũng là đánh liều mạng sống của mình. Biết vậy nhưng họ không có lựa chọn nào khác.
Cậy đi trước khoảng chục bước. Tiếp đó là Nhã rồi Triển đi sau cùng. Cậy là người có kinh nghiệm nhất vì anh ở Bê Trọc đã ba, bốn mùa mưa rồi. Đi trên đường giao liên bộ dưới bóng rừng có thể bám sát vào nhau nhưng trên đường tuyến thì người nọ phải cách người kia một đoạn. Đề phòng máy bay là một chuyện. Còn một hiểm họa nữa. Tuy nhìn mặt đường tuyến có vẻ vững chắc thế, song nhiều chỗ đã trở thành một cái túi bùn. Mấy tháng trời om trong nước. Vỉa đất đỏ bazan đã long nhũn hết chân đế. Chỉ cần một sức nén nhỏ, một rung chấn nhẹ cũng có thể theo nhau sụt xuống. Cậy dẫn đầu là nhận lấy hiểm nguy đầu tiên. Hầu như ai đã là cựu binh cũng hiểu trách nhiệm và sự dấn thân như thế trước đồng đội. Người đi sau phải tuân thủ cứ đúng vệt chân của người đi trước mà bước vào. Qua ngày đầu thuận lợi. Đêm, ba anh em nghỉ lại trong lán tăng gia của một đơn vị công binh. Hôm sau họ tiếp tục vượt tuyến và điều không may đã xảy ra. Nó không rơi vào Cậy đi đầu mà với Triển đi cuối cùng. Ở đoạn cua khuất, Triển ngoắc Nhã chậm lại. Hắn bảo:
– Đái cái đã.
Triển nép vào tả ly dương xả nỗi buồn. Cách chỗ Triển đứng vài mét, Nhã dừng lại chờ. Anh tựa gùi vào vách đất tranh thủ nghỉ. Bỗng một tiếng “soạp”. Âm thanh không lớn nhưng rợn người. Nhã trố mắt nhìn. Một luồng gió hút về phía vừa phát ra tiếng động. Nhã dạng hai chân theo kiểu đứng tấn. Người anh lạng đi, chới với. Ngay dưới mũi chân Nhã một hố sâu hút đỏ lòm. Nơi Triển vừa đứng giờ trống hoác. Bùn đỏ quạch từ trên cao ùng ục tràn xuống. Nhã la lên thất thanh:
– Sụt đất rồi.
Anh lùi lại, ném gùi gạo xuống, nằm bò trên mép vực gào:
– Triển … ơi… Triển … ơi…
Vừa lúc Cậy quay lại hổn hển hỏi:
– Nó đứng chỗ nào?
Nhã chỉ tay ra khoảng không. Mắt anh đã nhòe nhợt nước. Chẳng còn một chút bóng dáng gì của Triển. Trống hoác. Đỏ lòm. Hun hút như nhìn vào chỗ không đáy. Tử khí bốc lên làm họ sởn gai ốc. Cậy và Nhã không còn biết làm gì hơn. Hai thằng quỳ bên vực khóc tu tu. “Triển ơi… Triển ơi…”. Tiếng họ tan biến trong lòng vực. Lặng ngắt. Tê tái. Một lúc lâu, hai thằng rũ mình đứng dậy. Lột mũ, đầu gục xuống vĩnh biệt người đồng đội xấu số rồi quay lưng lầm lũi bước.